Bart Staes Europarlementslid Groen!

Goed bestuur kan alleen door het goede voorbeeld te geven

2010-05-18T15:34:00.000+02:00

Elke persoon met een beetje inzicht in of kennis van opvoeden weet het: wil je dat iemand bepaald gedrag overneemt, kun je dat gedrag zelf het beste ook tonen in plaats van erover te spreken. Ofwel: 'Action speaks louder than words'. Dus als je als politici goed gedrag van burgers wil stimuleren, dan moet je zelf goed bestuur én deugdelijk beheer van collectieve middelen nastreven. En dan hoor je voor jezelf net iets strenger te zijn dan wat je van anderen eist. In politiek PR-jargon heet dat 'lead by example'. Klinkt allemaal logisch, denkt u wellicht, maar uit wat ik de laatste maanden meemaakte in het Europees Parlement, blijken dit soort vanzelfsprekendheden niet voor alle politieke families te gelden.

In het Europees Parlement werk ik al ruim tien jaar voor de commissie budgetcontrole. Tien jaar geleden viel de Europese Commissie onder voorzitter Jacques Santer. Oorzaak? De Europese bestuurders konden onvoldoende aantonen dat zij Europees belastinggeld goed beheerden, noch dat zij goed zicht hadden op fraude, nepotisme en ander gesjoemel. Het EP stelde zich toen terecht principieel op en het dagelijks bestuur van de EU mocht zijn koffers pakken. Sindsdien is er veel verbeterd, maar het kan altijd beter. Bijvoorbeeld op het vlak van transparantie.

Intussen ben ik vice-voorzitter van die commissie budgetcontrole en werd ik opnieuw belast met het opstellen van een rapport over de begroting van het EP zelf. Ik moest nagaan of de middelen goed zijn uitgegeven en op welke manier er verbeteringen mogelijk zijn. Mijn ontwerprapport over de wijze waarop het EP vorig jaar met het budget van 1,4 miljard euro is omgegaan, vermeldt een aantal hiaten in het financiële management. Samen met collegae maakte ik dus een kritisch rapport. Niet omdat er veel fraude is of alles misloopt, maar omdat er verbeteringen mogelijk zijn en omdat het EP als democratische vertegenwoordiging altijd andere EU-instellingen de maat neemt en ter verantwoording roept. Dan moet je jezelf bij uitstek heel kritisch in de spiegel kunnen kijken. We maken zeer kritische rapporten over de begrotingen van de Commissie en de Raad, maar over ons eigen huis mag dat blijkbaar niet. Dan ben ik plots een nestbevuiler. Lead by example?

Op 5 mei werd mijn rapport over het financiële huishouden van het parlement gestemd, maar al enkele weken geleden bleek dat de grootste politieke families, socialisten en vooral christendemocraten, het niet zullen steunen, tenzij in flink verminkte vorm. Mij wordt verweten dat ik een te negatief beeld schets, dat ik daarmee eurosceptici in de kaart speel en dat ik heiliger dan de paus wil zijn.

"De toon is veel te negatief. Hij gaat veel te ver in zijn kritiek en slaat een bijna eurosceptische toon aan", zo reageerde Ivo Belet (CD&V) aan Belga. "Er zijn de voorbije jaren veel zaken ten goede gebeurd. Er is werk gemaakt van een statuut voor de Europarlementsleden en hun medewerkers en de terugbetaling van de onkosten is grondig aangepakt. We moeten zelfs oppassen dat we geen bureaucratische moloch worden".

Ik beweer ook niet dat er geen zaken ten goede zijn veranderd! Maar dat gebeurde meestal nadat er kritische rapporten verschenen. Het gaat mij niet over schandalen. Ik heb er ook geen gevonden. Ik wil het parlement alleen beter beschermen tegen eurosceptische aanvallen. Want zelfs de kleinste dingetjes zorgen hier meteen voor grote imagoschade.

Het tragische aan dit soort kritiek van de twee grote politiek families, is dat zij het subtiele verschil tussen euroscepticisme en zelfkritiek niet willen zien. Zij zijn het die door hun opstelling juist zuurstof geven aan eurosceptici. Ik ben kritisch over de EU omdat we het alleen door maximale openheid en echte transparantie het gras voor de voeten van eurosceptici kunnen wegmaaien. En uiteraard omdat Europese belastingbetalers dat verdienen. Eurosceptici zijn kritisch op de EU omdat ze de EU willen afbouwen, ik ben al vele jaren kritisch omdat ik de EU wil versterken.

Want waren de zaken die ik voorstelde nu zo radicaal? Hoegenaamd niet. Zo wil ik een grotere controle op de top van de administratie van het EP. De secretaris-generaal, een Duitse christendemocraat, maakt zijn eindverslag over de begroting op basis van de jaarverslagen van de directeurs-generaal. Dat gebeurt nu strikt op basis van vertrouwen. Ik wil meer checks and balances, een second opinion zeg maar. In elke organisatie is het immers logisch dat leidinggevenden niet zichzelf moeten controleren. Daar kunnen vodden van komen. Het pensioenfonds spekt de zakken van politici die toch al ruim vergoed worden voor hun werk, maar leed fors verlies. En ik wil niet dat het EP dit tekort van 121 miljoen euro gaat opvullen. Een meerderheid van het EP stemde hier ook al tegen, maar het Bureau (waarin de voorzitter, de ondervoorzitters en de quaestoren zetelen) trekt zich daar niets van aan.

Het echte, achterliggende probleem is macht. What else? De grote politieke families en de topambtenaren in het EP houden elkaar voortdurend de hand boven het hoofd. De meeste directeurs-generaal danken hun post aan hun eerdere carrière in de politieke fracties, niet aan hun bekwaamheden of verdiensten.

En wat antwoordde Belet? "Dit is nu eenmaal een politiek huis waar de fracties de dienst uitmaken. Uiteraard moeten er examens zijn, maar het is normaal dat bij topfuncties naar een politiek evenwicht wordt gestreefd. We moeten niet maagdelijker dan de Maagd Maria proberen zijn".

Beste Ivo en andere volgelingen van de zoon van de Maagd Maria: het argument dat nu eenmaal de fracties de dienst uitmaken, en dus de EVP als grootste het meeste. Dezelfde EVP die het al vele jaren jaren moreel en ethisch verantwoord vindt om talloze babes van Silvio Berlusconi in haar midden te dulden, de partij van een politiek leider die rechters wil ontslaan omdat ze zijn enorme financiële gesjoemel uitpluizen. En waarom vindt de EVP dat goed? Om de grootste fractie te kunnen blijven en zo de dienst uit te kunnen maken. En dan vinden Belet c.s. het eurosceptisch als ik de transparantie en verantwoording binnen het EP wil vergroten? Kijk eens lang in de spiegel en antwoord dan nog eens op de vraag wie voedt hier het cynisme over Europese politiek?

Maak werk van antibioticavrije stallen

2010-04-14T10:23:00.000+02:00

Het vlees is zwak was de titel van een boek dat ik in 1996 samen met Jaak Vandemeulebroucke publiceerde. Een boek over de staat van onze vleesindustrie, drie jaar nadat ik ook samen met Vandemeulebroucke De hormonenmaffia redigeerde. De titel verwees naar het farmaceutisch gesjoemel en chemisch gerotzooi met de miljoenen dieren tellende veestapel, de consequenties voor die dieren en de gevolgen voor de volksgezondheid. Maar de titel verwees ook naar het menselijke gedrag achter dat onverantwoorde en vaak criminele gebruik van al dan niet legale middelen: platte hebzucht, fraude en geldgewin. Gedrag dat volkomen in lijn was en is met de westerse zoektocht naar steeds hogere productiecijfers en zo hoog mogelijke kortetermijnwinsten. Nu ik de reacties lees op de nieuwe resistente ESBL-superbacterie, is het vlees nog steeds in alle opzichten zwak.

Uitgerekend Piet Vanthemsche, Boerenbondvoorzitter en dierenarts, verklaarde gisteren in de krant "een beetje uit de lucht te vallen". "Als een bepaald soort antibioticum grote problemen zou stellen, dan zullen maatregelen getroffen moeten worden."

De Boerenbondbaas gebaart van krommenaas. Als dit de correcte weergave is van de Boerenbond-reactie, getuigt dat van een schandalige vorm van negationisme. Men weet immers al jarenlang donders goed wat er speelt.

Al decennia lang worden internationaal rapporten gepubliceerd over het feit dat overmatig gebruik van antibiotica bij mens en dier leidt tot resistentie. Al decennia wordt ook specifiek gewaarschuwd dat het (preventief) gebruik van antibiotica in de veeteelt uit de hand loopt. Ook in Het vlees is zwak waarschuwden we voor het massale gebruik van antibiotica-cocktails als groeibevorderaar, hoewel dat al was verboden door een Europese richtlijn uit 1970.

Alleen UZA-microbioloog Herman Goossens toonde zich de jongste dagen terecht pessimistisch over de ontstane situatie. Hij voorziet "binnen vijf jaar een ontzettend groot probleem" als we dit niet nu aanpakken. Met de kritische noot dat "we dit zeer moeilijk onder controle gaan krijgen."

En hij staat niet alleen. De Nederlandse Professor J. Kluytmans zei afgelopen zondag in het onderzoeksprogramma Zembla: "Ik vrees dat men pas maatregelen neemt op het moment dat er echt iets aantoonbaars mis gaat. En Professor John Degener zei dat de overheid al jaren op de hoogte is van de gevaren voor de volksgezondheid door buitensporig antibioticagebruik in de veeteelt: "Er zijn meerdere rapporten en adviezen gekomen van de Gezondheidsraad. Het stapelt zich op. We worden er langzamerhand moe van."

Gidsland Nederland

In Nederland reageert de overheid alerter. Enkele dagen geleden publiceerde de Nederlandse minister van Landbouw Gerda Verburg een advies met betrekking tot ESBL in Nederland, op basis van een kraakheldere en weinig verbloemende nota van een deskundigenberaad onder leiding van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.

Waar men in Nederland reageert, sust men in België en Vlaanderen: "We gaan het onderzoeken en bak uw kip wat langer." Minister van Volksgezondheid Onkelinkx zei zelfs: "Het is niet omdat het in Nederland zo erg is dat het dat bij ons ook hoeft te zijn."

Terwijl er sprake is van een antibiotica-alarm tonen de gelaten reacties in België aan dat onze overheid maar niet wil begrijpen dat er grenzen aan de groei zijn, iets wat de groene beweging al decennia zegt. Niet omdat we per se tegen groei zijn, maar omdat ongebreidelde groei op een gegeven moment op grenzen stuit. ESBL is zo'n grens. De winsten die farmaceutische bedrijven dankzij een onverantwoord intensief landbouwsysteem al decennia maken, worden afgewenteld op de gemeenschap via stijgende kosten in de gezondheidszorg.

Volgens het Europees centrum voor ziektebestrijding zijn in 2007 in Europa 8.000 mensen overleden als gevolg van besmetting met de ESBL-bacterie. Professor Kluytmans schat het aantal mensen dat in Nederland besmet is met ESBL op 1 miljoen: "Heel recent hebben we in ons ziekenhuis in Breda patiënten onderzocht op ESBL. We vonden het bij 6 à 7 procent van de mensen. Er is nu nog één antibioticum (carbapenem) dat kan worden ingezet. Maar als dat massaal gebruikt wordt tegen het resistente ESBL, komt ook daar resistentie voor, hetgeen wereldwijd al wordt gesignaleerd in ziekenhuizen en verpleeghuizen, met name in landen rond de Middellandse Zee.

Volgens RIVM-directeur R.A. Coutinho spelen ook hier weer economische belangen een rol: "Wat je moet doen, is antibioticagebruik in de dierhouderij terugbrengen. En niet alleen in Nederland, ook in andere landen." Maar: "Er zitten een heleboel partijen bij die belangen hebben, dus er moet echt iets gebeuren voordat mensen iets gaan doen. Het is een economische factor, het kost gewoon geld, er is concurrentie in de sector."

Gidsland Denemarken

Toch kan het anders. In Denemarken, een land met een grote veestapel, werkt men al vele jaren met antibioticavrije stallen. Voedselveiligheid en consument staan voorop, dierenartsen controleren de veebedrijven, de overheid controleert de dierenartsen. Onoordeelkundig gebruik van medicijnen wordt er door de overheid opgespoord en streng vervolgd. Dit Deense beleid moet Europees en wereldwijd navolging krijgen. Ik zal de Vlaamse minister van landbouw, de Boerenbondvoorzitter en mevrouw Onkelinkx eens een overzichtje van alle vakliteratuur ter zake opsturen. Dan kunnen ze niet langer "uit de lucht vallen" en hebben ze voldoende argumenten om een ander, gezonder landbouwbeleid te bepleiten. Zeker nu de discussie over het uitwerken van een nieuwe Europees landbouwbeleid na 2013 op de Europese agenda staat.

(Tekst verschenen in De Morgen van 14 april 2010)

UN climate talks revive to face up to Copenhagen hangover

2010-04-09T13:30:00.002+02:00

UN climate talks revive to face up to Copenhagen hangoverThe UNFCCC will meet for the first time this year in Bonn this weekend. Plotting the course of the climate talks for 2010 will be no easy task, with Copenhagen still looming large in the rearview mirror...

Climate change negotiators from around the world will meet in Bonn this weekend for the first time in 2010. Ostensibly, the 3-day meeting will aim to set out the work programme for the UN talks in the run-up to this year's summit in Mexico (COP16). Effectively, this means picking up the pieces after the debacle in Copenhagen.

The UNFCCC functions through two negotiating tracks or working groups (on long-term cooperative action - AWG-LCA - and the Kyoto Protocol - AWG-KP), which work on the issues to be covered by an international agreement. These working groups made far less progress - in terms of resolving the outstanding issues - than had been hoped for at Copenhagen.

Both working groups do have mandates continue their work, based on their final reports adopted in Copenhagen. However, the mandate for the AWG-LCA does not contain language requesting a legally-binding instrument, despite significant efforts from some parties to get it agreed.

The question of whether a second commitment period after 2012 under Kyoto Protocol should be part of the final outcome was put back on the agenda by the Chinese climate change negotiator on a visit to Europe. He urged the EU to keep to its commitments under the Kyoto Protocol beyond its current phase. This prompted the UK government to indicate its openness to a continuation of Kyoto, however, the European Commission remains sceptical about the prospect of two separate climate treaties.

Depressingly, most the main issues still remain open. These include: the level and nature of emissions reductions for developed countries and climate financing for developing countries (including fast track financing to be ready from next year). While the Copenhagen Accord dealt with these issues, it was far from conclusive.

Other issues, include agreement on how to monitor and verify emissions reductions, compliance arrangements, market mechanisms (existing and new), LULUCF (how to account for emissions from land use and land use change and forestry), REDD+ (how to reduce emissions from deforestation and forest degradation), the architecture for climate financing, bunker fuels (including proposals for a tax) and the inclusion of HFCs, a group of very potent greenhouse gases whose concentrations are growing rapidly.

These issues will all need to be resolved in advance of a full, legally-binding UN treaty. So, even if the final treaty is not concluded in 2010, many of these issues will still have to be resolved this year already in order for there to be a final treaty next year. (see blog)

All of this of course ignores the elephant in the room: the Copenhagen Accord itself.

To date, over 120 of the 193 parties to the UNFCCC have made submissions on the accord. The vast majority of these have indicated their willingness to associate with the accord. However some, like Ecuador, Nauru, Kuwait and the Cook Islands, have officially ruled out association. Many of those parties yet to respond are also critical of the accord (like Venezuela, Bolivia, Cuba and Saudi Arabia).

The proponents of the accord want its content 'anchored' in the UNFCCC process, as the European Commission puts it (see blog). This would mean implementing its conclusions on climate financing, for example, under a UN framework.

However, clearly a number of countries oppose the accord outright. Meanwhile, some of the key countries that are associated see it merely as a political statement external to the UN climate process that merely gives some kind of guidance to the process.

With such fundamental issues still wide open, it is little wonder that key figures continue to play down expectations for the UN climate talks in 2010.

As for the EU, which did not cover itself in glory in Copenhagen, it is running out of time to proactively shape the UN climate talks. The spring summit of European leaders made no real progress on sorting out the unresolved issues in the EU position (see blog).

The EU needs to make clear that it will oppose the inclusion of any loopholes (like the banking of surplus AAUs, a.k.a. 'hot air', and dodgy accounting rules for emissions from LULUCF, i.e. forestry). Upping the EU's emissions pledge to an unconditional 30% reduction would also be a major statement of intent with regards to 'reinvigorating global action on climate change'. Finally, it needs to swiftly implement its promise to give €2.4bn per year in fast-start climate financing to developing countries. It should also make clear that this will be new funding and additional to existing development aid promises.

Leren uit het Griekse drama

2010-03-24T17:32:00.001+01:00

“Communisme stapte af van het marktmechanisme en installeerde een collectieve controle over alle economische activiteiten. Markt-fundamentalisme tracht dan weer alle vormen van collectieve besluitvorming te bannen in een poging de suprematie van marktwaarden over politieke en sociale waarden te betonneren. Beide extremen zijn fout. We hebben nood aan een correcte balans tussen politiek en markten, tussen het opstellen van correcte regels en het correct volgen van deze regels.”

Bovenstaande gevleugelde woorden komen niet uit de pen van een bevlogen politicus of een vermaarde filosoof, ze werden neergepend door George Soros, belegger par excellence. Dezelfde Soros kegelde op 16 september 1992 eigenhandig het Britse pond uit het European Exchange Rate Mechanism en wordt, als ‘s werelds grootste belegger, ook nu weer verdacht van massieve speculatie tegen de euro.

Soros hamert al vele jaren op systemische fouten in het euro-project. In 1992 gebruikte hij zijn inzichten om op één dag een slordige 1 miljard dollar rijker te worden. De huidige aanval op de euro lijkt fundamenteler en zal naar zijn inschatting de euro niet enkel tot onder de 0,80 dollar jagen, maar het hele euro-project op losse schroeven zetten.

Het wordt dus tijd dat de landen uit de eurozone al hun politieke moed bijeen rapen en de problemen van hun financiële systeem ten gronde aanpakken. Het huidige gekibbel rond steun aan Griekenland is niet enkel pijnlijk voor alle betrokken partijen, maar gaat ook compleet voorbij aan de diepere oorzaken van de huidige crisis. Voor het europroject liep het ook wel eens mis met de begroting van Europese landen, waarom kunnen we niet gewoon teruggrijpen naar de recepten van weleer?

België kreunde in de eerste helft van de jaren ’80 onder begrotingstekorten (1981:13% van het BNP; 1982: 11,2%; 1983: 11,4%; 1984: 9,2%; 1985: 8,6%; 1986: 8,9%; 1987: 7,1%; 1988: 6,4%; 1989: 6,5% ) en een overheidsschuld die uiteindelijk opliep tot 139% van het BNP in 1993. Beiden waren relatief net iets groter dan die van Griekenland nu (voor 2009 werd er een deficit opgetekend van 13% en een schuld 125% van het BNP, voor 2010 mikt Griekenland momenteel echter op een deficit van 8,7%). Een devaluatie en een aangepast begrotingsbeleid volstonden om onze rentesneeuwbal langzaam aan te laten wegsmelten. Waarom is het Griekse probleem dan zoveel groter?

Eigenlijk is het antwoord simpel: onzekerheid. Toen de regels voor de eurozone werden opgesteld ging men er van uit dat de Maastricht-regels waaronder de 3%-norm volstonden om fundamentele begrotingsproblemen te voorkomen. Daardoor werden er geen duidelijke regels opgesteld over wat de Europese Unie moet doen als het fout loopt.

Normaal gezien is schuld in binnenlandse deviezen ‘veilige schuld’. Er is namelijk altijd de devaluatie-noodrem om de schuld terug te dringen. In 1982 maakte België dan ook gebruik van deze noodrem om uit haar precaire situatie te raken (devaluatie van 8,5% binnen het Europese Muntsysteem). Enkel schuld in buitenlandse deviezen kan een land dus naar de financiële afgrond brengen. Maar is de Griekse schuld nu een schuld in binnenlandse of buitenlandse deviezen? Kan Griekenland uit de eurozone gekegeld worden? Wat gebeurt er als Griekenland failliet gaat?

Op al deze vragen waarop we vandaag geen antwoord kunnen geven, zouden we kunnen oplossen door heldere regelgeving. Zonder een duidelijk kader is onzekerheid troef en elke belegger weet dat onzekerheid geld kost. Onzekerheid brengt namelijk risico’s met zich mee en net dat risico zorgt voor een uitzichtloze Griekse situatie. Griekenland wil drastisch saneren, maar kan door de manifeste onduidelijkheid omtrent haar toekomst in de eurozone geen geld meer ontlenen aan redelijke intrestvoeten (ter vergelijking: Duitsland ontleent aan 3,08%, Griekenland aan meer dan het dubbele, nl 6,49%). Een duidelijk en correct gereguleerde euro brengt stabiliteit, maar de onduidelijkheid in het huidige project brengt vooral extra kosten en volatiliteit.

Er zijn echter niet alleen duidelijke afspraken nodig omtrent faillissementen van soevereine landen en de aanpak van crisissen binnen de eurozone, er moet ook eens gekeken worden naar de regelgeving in de financiële sector. Theoretisch gezien is deze sector van cruciaal belang voor de goede werking van onze reële economie, maar de bestaande manke regelgeving zorgt ervoor dat ook wilde speculatie tegen deze reële economie erg winstgevend kan zijn.

In politieke middens wordt vaak al te gemakkelijk de stelling ingenomen dat ‘shorten’ de oorzaak van alle kwaad is, maar deze populistische visie gaat voorbij aan de werkelijke kernoorzaken van de niet aflatende opeenvolging aan financiële schandalen en crisissen. Het probleem ligt niet zozeer bij het feit dat mensen inzetten tegen een koers, maar wel bij het feit dat ze dit ‘naakt’ doen, of met een ‘leverage’ die een verstorend effect heeft op de normale marktwerking.

Maar het probleem reikt verder. Investeringsbanken helpen Griekenland via boekhoudkundige en financiële spitstechnologie in het verbergen en bestendigen van hun wanbeleid. Vervolgens gaan deze zelfde banken dan beleggen tegen het falende Griekse beleid. Volstaat een betere regelgeving omtrent speculatie, of moeten ook de misbruiken via boekhoudkundige en financiële spitstechnologie onder handen genomen worden? Als banken werken als ‘enablers’ voor bedrieglijk beleid, mogen we dan blind blijven voor hun rol hierin? Zonder ondersteunende banken had Griekenland haar bedrog namelijk nooit kunnen volhouden. Welk beleid heeft dan meer succes, datgene dat enkel gebruikers aanpakt, of datgene dat ook de dealers bestraft?

Het is duidelijk: er moet een sterkere centrale, overkoepelende sturing en controle zijn van de Europese financiële markten. Dat kan door een versterking en uitbouw van de Europese Centrale Bank of door oprichting van één of meerdere extra Europese instellingen met duidelijke slagkracht op vlak van controle en sanctionering. Er moeten ook duidelijke afspraken zijn over wat er gebeurt als het grondig fout loopt.

Herman Van Rompuy kan, 60 jaar na Paul Henri Spaak, op zijn beurt een historische rol spelen op het Europese forum. Alle spelers zitten rond tafel. Laat ze niet enkel debatteren en discussiëren, maar laat ze, in het belang van alle Europese landen en hun miljoenen inwoners, vooral ook duidelijke en afdwingbare regels maken.

Sinds 1998 5,4 miljoen doden ten gevolge van de oorlog in Congo!

2009-12-27T17:10:00.004+01:00

Ik ben het “Congo dagboek 1996-2009” van journalist Guy Poppe aan het lezen. Op bladzijde 253-254 verwijst hij in zijn dagboeknotities van 6 januari 2006 naar een studie van het International Rescue Committee waaruit blijkt dat sinds 1998 er in Congo 3,9 miljoen mensen stierven als gevolg van de oorlog.

Ik was een beetje nieuwsgierig en ging dus zelf even snel op zoek naar de cijfers eind 2009. Blijkt dat het aantal doden ondertussen opgelopen is tot 5,4 miljoen mensen. Iedere maand sterven er tengevolge van de oorlog 45.000 mensen. Dat zijn er al 7.000 per maand meer dan in 2006 want in het dagboek van Guy Poppe lees ik: “Elke maand sterven er 38.000 Congolezen, die in een ander Afrikaans land waar vrede heerst, in leven zouden blijven, schrijft IRC. (…) Eén van de directeuren Richard Brennan heeft zijn eerste commentaar al geopperd: ‘Congo is de voorbije zestig jaar de dodelijkste crisis ter wereld. De onwetenheid over schaal en impact ervan is bijna universeel en de internationale toezeggingen staan absoluut niet in verhouding tot de humanitaire noden.’

We zijn ondertussen vier jaar verder en de toestand is er nog altijd even hopeloos. Op de website van IRC lees ik: ‘The vast majority died from non-violent causes such as malaria, diarrhea, pneumonia and malnutrition--easily preventable and treatable conditions when people have access to health care and nutritious food.’ Ondertussen publiceerde het IRC een nieuw rapport. En op de website is ook een reportage te zien van het CBS-programma Sixty Minutes. Bloedstollend.

Koffieoorlog is van cruciaal belang!

2009-12-15T19:10:00.002+01:00

De krant De Morgen maakt vandaag melding van het feit dat ‘Douwe Egberts een koffieoorlog ontketent’. Er wordt bericht over verschillende rechtszaken van Douwe Egberts tegen lokale of regionale overheden die besloten om voor Max Havelaar koffie te kiezen. Ik volg dit dossier al geruime tijd. Anders dan in het artikel staat werd er door de Europese Commissie helemaal géén brief naar de Nederlandse provincie Groningen gestuurd om te melden dat de provincie de wet overtreedt door voor Max Havelaar te kiezen.

De Europese richtlijnen bieden op het vlak van openbare aanbesteding aan overheden en bedrijven perfect de mogelijkheid om te kiezen voor die fair trade-producten die ook echt rekening houden met mens en milieu. Het Europees Parlement heeft er altijd op gewezen dat de richtlijnen voor openbare aanbesteding helemaal niet voorschrijven dat men voor de meest goedkope bieder moet kiezen, maar ook rekening kan houden met milieutechnische en sociale criteria. En zo kan men kiezen voor ‘het economisch meest voordelige aanbod’. Het is daarbij wel van belang dat men bij het uitschrijven van die openbare aanbesteding, zeer nauwkeurig omschrijft aan welke criteria die producten moeten voldoen.

Hier ligt nog een belangrijke educatieve opdracht: overheden en anderen duidelijk maken hoe ze die gunningsprocedure zo kunnen formuleren dat ze én rekening houden met het belang van fair trade én juridisch waterdicht zijn. Daar bestaan al handboeken voor. Er is wel nood aan een Europese harmonisering van nationale en regionale fair trade labels.

De juridische procedureslag tussen koffieproducent Douwe Egberts, onderdeel van multinational Sara Lee, en Max Havelaar en regionale overheden is een cruciaal voorbeeld van de strijd voor een meer rechtvaardige geglobaliseerde economie.

Iedereen heeft al jaren de mond vol van duurzaam ondernemen, van de nood aan meer bedrijfsethiek en van het samengaan van ‘people, planet en profit’. Nu blijkt dat dit concept inderdaad werkt en steeds meer overheden hun verantwoordelijkheid tonen door die producten aan te kopen die de landen van herkomst en de producenten een eerlijke prijs biedt, toont multinational Sara Lee zich een slechte verliezer.

Net op een moment dat ontwikkelingssamenwerking onder vuur ligt, zou het cruciale belang van fair trade of eerlijke handel, intussen voor iedereen duidelijk moeten zijn. Pas als westerse consumenten bereid zijn een prijs te betalen voor grondstoffen uit ontwikkelingslanden, kunnen die landen en hun bevolking ontsnappen aan de vicieuze cirkel van onderontwikkeling, armoede en geweld. Consumenten zijn vaak ook bereid dat te doen als zij weten dat bedrijven ook bereid zijn die betere prijs door te betalen aan boeren en lokale producenten. Dan komt de welvaart eindelijk terecht waar die al vele decennia had moeten terecht komen. Sara Lee mag best een beetje minder winst maken als dat de verpauperde koffieboeren en daarmee hele regio’s helpt. Het is vanuit moreel oogpunt onbegrijpelijk dat Douwe Egberts – anders dan vele andere koffie-, en cacaobedrijven - dat maar niet wil inzien en zich niet aansluit bij het keurmerk Max Havelaar.

Ik vraag landgenoot Karel De Gucht om als aanstaand Europees Commissaris voor Handel het dossier van eerlijke handel bovenaan zijn politieke agenda te plaatsen. Als oud-minister van Buitenlandse zaken en als huidig Eurocommissaris voor ontwikkelingssamenwerking wéét De Gucht immers als geen ander dat dit dossier een sleutel is om uit de armoedespiraal te geraken.

Eurotop vermijdt blamage, maar toont onvoldoende leiderschap

2009-12-11T16:14:00.006+01:00

Met de belofte van 7,2 miljard euro klimaatsteun voor ontwikkelingslanden in de komende drie jaar stuurt de eurotop een klein vonkje van hoop naar de klimaattop in Kopenhagen. Echt leiderschap tonen de Europese regeringsleiders helaas niet.

De regeringsleiders hadden de kans om een forse impuls te geven aan de moeizame onderhandelingen in Kopenhagen. Daarvoor hadden zij moeten besluiten om, onafhankelijk van andere landen, de Europese uitstoot van broeikasgassen met 30 procent te verminderen in 2020. Die kans hebben ze helaas gemist.

De EU-landen stellen 2,4 miljard euro per jaar aan fast-start klimaatsteun beschikbaar voor ontwikkelingslanden. Zo is het Europese bod voor Kopenhagen toch nog wat concreter geworden. Daarmee heeft het Zweedse voorzitterschap een volledige blamage weten te vermijden. We moeten echter afwachten hoeveel van dit geld echt nieuw geld is. Als het uit bestaande budgetten voor ontwikkelingssamenwerking komt, worden de arme landen blij gemaakt met een dode mus.”

Ik ben blij dat een heffing op financiële transacties voor geen enkel EU-land meer taboe is. Op deze politieke doorbraak wachten we al jaren. Zo’n heffing helpt bij het stabiliseren van financiële markten en levert inkomsten op die ook voor klimaatsteun aan ontwikkelingslanden kunnen worden aangewend. Tegen 2020 is daarvoor minstens 110 miljard euro per jaar nodig. Als het niet lukt om Obama te overtuigen van de voordelen van een Tobintax-nieuwe-stijl, dan moet de EU niet aarzelen om deze zelf door te voeren.

Merkwaardig is ook dat in de conclusies van de Europese Raad geen gebenedijd woord terug te vinden is over Palestina, Oost-Jeruzalemn en Israël. Het Zweeds voorzitterschap probeerde nochtans hierin enkele stappen in de goede richting te zetten. Maar de ontwerpteksten lekten uit, Israël reageerde furieus en ... de 27 staatshoofden en regeringsleiders kropen mooi terug in hun hok. Erg moedig is dat allemaal niet. Vandaar dat ik blijf pleiten voor het op gang brengen van een debat over het opstarten van een boycot van Israëlische producten. De Israëli's verstaan m.i. alleen dat soort taal.

Le nouveau Europa is (Lissa) born !!!

2009-12-03T08:01:00.001+01:00

Ik geef toe, we moeten als 'eurofielen' niet euforisch doen over deze eerste december 2009 - de gemiddelde Europese burger zal deze morgen niet met vlinders in de buik zijn opgestaan al was het maar omdat het radionieuws deze ochtend meldde dat de unieke zanger Ramses Shaffy, de Nederlandse Jacques Brel, overleden was - maar toch....is het een historische dag voor Europa. Vandaag treedt het verdrag van Lissabon in werking.
De inwerkingtreding toont ook weer eens dat Europa een grillig beestje is dat met horten en stoten - en soms na diepe crisis - toch steeds weer vooruit geraakt en groeit. Want ik wil er toch even aan herinneren dat al op 29 oktober 2004 de Europese regeringsleiders en ministers van Buitenlandse Zaken van 28 Europese landen in Rome het Verdrag ondertekenden dat voorzag in een Europese Grondwet. Het Verdrag werd ondertekend door de 25 lidstaten van de Europese Unie en Roemenië, Bulgarije en Turkije. Dat gebeurde in dezelfde zaal waar in 1957 het oprichtingsverdrag van de Europese Gemeenschap door de zes oorspronkelijke lidstaten Frankrijk, Duitsland, Italië, Nederland, België en Luxemburg werd ondertekend.

De Grondwet heeft het nooit gehaald, maar de opvolger, het Verdrag van Lissabon, werd ook al in 2007 ondertekend. Vandaag - 5 jaar en één maand na Rome - mogen we dus toch spreken van een historisch moment. En ook al voel ik geen euforie, deze dag kunnen we beschouwen als een kans op een nieuwe start voor een ander Europa. Er is dus wel blijdschap nu na vijf jaar na de ondertekening in Rome, het er naar uitziet dat de Europese Unie eindelijk de noodzakelijke bestuurlijke en democratische hervormingen kan doorvoeren. Want koele of vurige minnaars van de Europese Unie, iedereen was het erover eens dat er nood was aan nieuwe regels en afspraken om het uitgebreide Europese huishouden goed te laten draaien en iedereen – dus ook de nieuwe lidstaten – er comfortabel aan te kunnen laten deelnemen.

Le nouveau Europa is (Lissa)born!

Dankzij Lissabon heeft de EU in ieder geval een raamwerk om democratischer te worden, en kan het een beter wetgevend proces krijgen, transparanter worden en is er meer inspraak voor Europese burgers. Ook de nationale parlementen krijgen meer inspraak in het wetgevende proces, mits ook zij die taak serieus nemen. Maar het zal van nationale en Europese politici afhangen of meer democratisering ook gebeurt!

Het Europees Parlement is nu ook wetgevend en krijgt dus beslissende inspraak op belangrijke beleidsterreinen als landbouw, visserij, transport, asiel en migratie, justitie en politiesamenwerking. Als je ziet hoe de Europese ministers van justitie uitgerekend één dag voor inwerkingtreding van Lissabon nog snelsnel een akkoord goedkeuren waardoor de VS inzage krijgen in bankgegevens van Europese burgers, toont aan dat de Europese ministerraad aanvoelt dat het EP wel eens lastig kon gaan doen. Het is een proces dat al jaren bezig was: andere Europese machtscentra namen het EP steeds serieuzer. De Europese democratie wordt langzaam volwassen, met veel groeipijnen, dat wel. We kunnen alleen maar hopen dat mijn collegae deze uiterst belangrijke taak de komende jaren ook serieus nemen, ondanks de sterke eurosceptische tendens in Europa. Met andere woorden: Lissabon biedt de kans om de EU vooruit te brengen in positieve zin, maar daar is politieke wil en moed voor nodig.
Daarom schreef mijn fractie een brief aan kersvers Commissie-voorzitter Barroso en nog verser EU-president Van Rompuy. We vragen hen om het besluit over document 'Europe2020' uit te stellen. Daarin wordt de toekomstvisie voor de EU voor de komende tien jaar uitgestippeld. Wij groenen vinden dit zo belangrijk dat we eerst een democratisch debat willen. Dit document bepaalt de koers van de EU gedurende een meer dan cruciaal decennium. In een tijd van mondiale klimaatproblemen, toenemende armoede en sociale ongelijkheid, financieel-economische transitie en chaos moet het parlement voldoende tijd hebben om constructief mee te denken.

Ook burgers worden uitgedaagd mee te denken en stappen te zetten. Het is zo dat de grondrechten van Europese burgers door het nieuwe verdrag beter verankerd worden. Het Europees Hof van Justitie krijgt de bevoegdheid om te beoordelen of de lidstaten de Europese wetgeving wel implementeren volgens het Charter van Fundamentele Rechten. En er is het burgerinitiatief: als een miljoen burgers uit een 'significant' aantal lidstaten hun handtekening zetten, moet de Europese Commissie met voorstellen komen om een bepaald probleem aan te pakken. Hoe dit precies zal georganiseerd worden moet nog uitgeklaard. Er wordt op dit eigenste moment een robbertje gevochten tussen Parlement en Commissie om dit burgerinitiatief echt gestalte te geven.

Maar het burgerinitiatief opent perspectieven! Begin maar alvast handtekeningen te verzamelen. Maar dan wel voor iets zinnigers als het verbieden van minaretten. Het verbieden op Europese bodem van Amerikaanse kernraketten? Ik noem maar iets.

Nieuwe Europese Commissie: versnippering ontwikkelingsbeleid geen goed voorteken

2009-11-27T19:08:00.001+01:00

Commissaris Barosso maakte zopas de lijst van de nieuwe commissarissen bekend. Karel De Gucht krijgt met Handel een zware portefeuille. Ontwikkelingssamenwerking komt bij twee commissarissen te liggen: R. Jeleva (Internationale Samenwerking en Humanitaire hulp) en A. Piebalgs (Ontwikkelingssamenwerking).

Handel is een zware opdracht. Ik wil Karel De Gucht in de eerste plaats feliciteren. Tegelijk hoop ik dat hij het werk van Ashton (nu Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlands en Veiligheidsbeleid) inzake fair trade verder zet en meer oog heeft voor eerlijke, duurzame handel. De economische partnerschapsakkoorden zetten vooral de deur open voor Europa naar de ASC-landen in het Zuiden, maar niet omgekeerd. Ook de vrijhandelsakkoorden met Azië en Latijns-Amerika leggen vooral het accent op vrijheid, veel te weinig op verantwoordelijkheid in ondernemerschap.

In het voorstel van Barosso wordt ontwikkelingssamenwerking verdeeld over twee commissarissen: Piebalgs is momenteel Commissaris voor Energie, in een vorig leven ook Minister van Europese Zaken Zaken in Letland, Jeleva is in Bulgarije minister van Buitenlandse Zaken. Ontwikkelingssamenwerking komt in een cluster en dus nauwe samenwerking met de Hoge Vertegenwoordiger, Catherine Ashton.

Ik zal er de komende hearings waar de nieuwe commissarissen ondervraagd worden op toezien dat zij ernstig antwoorden op vragen over de zorg dat ontwikkelingssamenwerking geen factor wordt van buitenlands beleid en geopolitiek, maar een autonome bevoegdheid blijft met een ernstige, eigen agenda. De vraag is of dat met deze versnippering van bevoegdheden lukt. Het is nu juist een streven van de EU en zij die ontwikkelingssamenwerking willen verbeteren, om de versnippering van hulpbeleid tegen te gaan en coherentie te bevorderen. Feit dat beiden ook een buitenlandbeleid-logica volgen, gericht op binnenlandse belangen en niet de logica van ontwikkelingsbeleid dat vooral oog heeft voor de bevolking in het Zuiden, roept vragen op. Deze verdeling van posten in de nieuwe Commissie is dus geen goed voorteken.

'Zenpresident' komt voor Europa op historisch moment

2009-11-21T11:19:00.001+01:00

Beste Herman van Rompuy,

U wordt 'Europees president' op een historisch moment in de geschiedenis van Europa en zelfs van de wereld. Twintig jaar na de val van de Muur kan ik alleen maar hopen dat u zich daar scherp van bewust bent. En dat u erin zult slagen Europa over zijn eigen schaduw heen te laten stappen. De schaduw van overal oplevend eng nationalisme en egoïsme, de krachten die Europa altijd weer oorlog en ellende hebben gebracht.

TAFELSPRINGERS

Ik ben blij met uw verkiezing, want Europa heeft geen tafelspringers nodig zoals Tony Blair maar wel wijze, niet-zelfingenomen en bedachtzame mensen. Mensen die niet zichzelf, maar wel een concrete visie en projecten naar voren schuiven en voorleggen aan de bevolking. Projecten die op de langere termijn goed zijn voor de bijna 500 miljoen inwoners van de Europese Unie, op wereldvlak nog steeds de meest geslaagde oefening in conflictpreventie. Projecten die goed zijn voor alle mensen die leven op aarde, nu en in de toekomst. Dat soort projecten kan alleen komen van Europese leiders 'ouderwetse stijl'. Mensen die met kalme vastberadenheid nog kunnen denken in het algemeen (Europese) belang. Politici met meer langetermijn-'zen' dan kortetermijn-'zin'.

Misschien is het goed voor uw aantreden op 1 januari 2010 nog eens de klassiekers over de geschiedenis van de Europese integratie door te nemen. Want daar liggen antwoorden op vragen hoe het verder moet met Europa.

Lees vooral de Europese oervaders: Jean Monnet en uw partijgenoot Robert Schuman. Op 9 mei 1950 sprak Schuman, de toenmalige Franse minister van Buitenlandse Zaken, op de radio een historische speech waarin hij het overwonnen Duitsland een buitengewoon aanbod deed: het delen van de controle over de kolen- en staalindustrie. Via een nieuwe supranationale organisatie (de latere EGKS) zouden aartsvijanden Frankrijk en Duitsland de controle over die voor de wederopbouw van het vernietigde Europa uiterst cruciale industrie gaan delen. Schuman besloot met de historische woorden: 'Het zal voortaan ondenkbaar en onmogelijk zijn dat Frankrijk en Duitsland nog oorlog voeren.'

Schuman bedacht het idee van de EGKS niet zelf. Dat deed de Franse jurist Jean Monnet al in 1943. Hij trok lessen uit de New Deal van president Franklin Roosevelt, het Amerikaanse antwoord op de Grote Depressie van de jaren 30. Een van de belangrijke projecten van de New Deal was de oprichting van de 'Tennessee Valley Authority' (TVA). Dit overheidsprogramma liet zeven staten rond de Tennesseerivier samenwerken en hun wederzijdse wantrouwen overwinnen. Het programma had een enorme invloed op landbouwgebied, irrigatie, waterkwaliteit en elektriciteitsopwekking met waterkracht. Het zorgde voor het aantrekken van nieuwe bedrijven en de creatie van nieuwe jobs.

LINK

Op dat model baseerde Monnet zich. Het bestaat nog steeds. Senator George W. Norris, de geestelijke vader van de TVA, zei tijdens de Tweede Wereldoorlog: 'Ik ben oneindig trots op de grote bijdragen die TVA heeft geleverd, die pas volledig duidelijk zullen worden totdat vrede terugkeert op deze gepijnigde wereld.'

Dat is meteen de historische link met het heden. Bijna zestig jaar na de speech van Schuman is het weer tijd voor een langetermijnvisie die de rest van de wereld kan inspireren en een getormenteerde wereld weer perspectief kan bieden.

Een aantal crisissen teisteren ons. Vooreerst de energiecrisis, met eindige, dure en vervuilende fossiele brandstoffen die bovendien een dodelijke afhankelijkheid creëren van ondemocratische machten in Rusland, het Midden-Oosten en elders. Er zijn ook de donkere wolken van de ecologische crisis, verzinnebeeld door de klimaatverandering. Onze westerse manier van leven, die roofbouw pleegt op planeet Aarde en ons doet afstevenen op een ongekende catastrofe. Ten slotte ook de financieel-economische crisis, met daaraan gekoppeld toenemende werkloosheid, honger en armoede. Hier in de EU, maar ook elders in de wereld. Die crisissen maken duidelijk dat we op een kruispunt zitten. En dat we nood hebben aan een zeer concreet Europees project.

EUROPESE RAAD

Het verbaast me dat de Europese Raad van staatshoofden en regeringsleiders, waarvan u straks de voorzitter wordt, niet nauwgezetter impulsen geeft om die grote crisissen daadkrachtig aan te pakken. Het kan nochtans, via een Green New Deal en de oprichting van een Europese Gemeenschap voor Duurzame Energie (European Community for Renewable Energy, ERENE).

Net als in de begindagen van Europa met de EGKS moeten we nu weer zo'n Europees project lanceren. We moeten vertrekken van nieuwe ambitieuze plannen voor een pan-Europees elektriciteitsnet ('supergrid') dat alle landen kan koppelen aan duurzame stroomproductie op de Noordzee, op waterkrachtcentrales in Noorwegen, zonnecentrales in Spanje, windcentrales in Portugal, en biomassacentrales in Oost-Europa. Het delen van ons enorme potentieel aan duurzame energie is het pad weg uit de klimaat- en energieproblemen. Het is de route naar nieuwe technologie en duurzame jobcreatie. Dat plan zal echter duur zijn en het vereist langetermijnkeuzes. Die kunnen alleen collectief gemaakt worden, net als destijds in Tennessee Valley. De 27 politici die u straks 'voor gaat zitten' daarvan overtuigen lijkt mij een immens belangrijke taak.

WAAN

Joschka Fischer, de voormalige Duitse minister van Buitenlandse Zaken, schreef onlangs: 'De jaren sinds de val van de Berlijnse Muur waren rijk aan ingrijpende veranderingen, maar de echte tijd van omwentelingen ligt nog voor ons. De opwarming van de aarde is niet meer dan het topje van de ijsberg waarop wij welbewust, met wijdopen ogen, afkoersen. Het gaat er nu om dat landen mondiaal en eensgezind in actie komen. 20 jaar na Berlijn roept Kopenhagen.' (De Tijd, 7 november) Een nieuwe industriële revolutie staat in de steigers. We moeten bouwen aan een nieuw soort economie die koolstofarm is, niet vervuilend en geen roofbouw pleegt op het ruimteschip Aarde.

De 27 staatshoofden en regeringsleiders moeten weg van het kortetermijndenken, de waan van alle dag. Ze moeten in nauwe samenwerking met de vakministers, de leden van de Europese Commissie, het Europees Parlement en de hele civiele samenleving het voortouw nemen in een radicaal anders en nieuw beleid.

Europese burgers roepen u, beste zenpresident. Hoort u ze? In een stil moment?

Bart Staes

(OPinie verschenen in DE TIJD van 21 november 2009)

Ook collega's uit Kirgizistan waarschuwen voor klimaatverandering

2009-11-12T16:24:00.002+01:00

Op 11 november vergaderde ik een hele dag met collega’s parlementsleden uit Kirgizistan. Dat is één van de vijf Centraal-Aziatische republieken. Bergachtig gebied, grenzend aan Tadjikistan, Oezbekistan en Kazachstan. Het is één van de staten die na het uiteenvallen van de Sovjetunie onafhankelijk werd. In 1995 sloot de EU met Kirgizistan een Partnerschaps- en Samenwerkingsovereenkomst (PCA). In 2007 publiceerde de Europese Commissie een document dat de EU-strategie ten aanzien van geheel Centraal-Azië beschreef. In het kader van de PCA wordt er regelmatig overleg gepleegd op ministerieel niveau. Op parlementair niveau bestaat er een zogenaamde Samenwerkingscommissie . We vergaderen éénmaal per jaar en bespreken de onderlinge relaties op economisch, financieel en handelsgebied. Maar Kirgizistan ligt ook vlakbij Afghanistan. Een groot deel van de drugs die de EU binnenkomt, passeert Tadjikistan en Khirgizistan. En ook de “strijd tegen het internationaal terrorisme” is steevast een gespreksthema telkens we de Kirgiezen ontmoeten. De VS hebben er een militaire basis die één van de toegangspoorten is voor het VS-leger naar Afghanistan. Ook de Russische federatie heeft er een militaire basis en is van plan er een tweede te bouwen. Stof genoeg tot dialoog en overleg dus. Daarbovenop komt dat de Centraal-Aiatische republieken bepaald geen voorbeeld zijn inzake de naleving van de rechtstaat, democratie, vrije meningsuiting, de vrijheid van vereniging en de vrijheid van pers. De jongste presidentsverkiezingen verliepen volgens internationale waarnemenrs en de OVSE allesbehalve op een eerlijke manier. De toestand in de gevangenissen is mensonterend en de doodstraf wordt er weer ingevoerd.

Maar een groot gedeelte van de besprekingen ging over klimaatveranderening. De onderhandelingen met het oog op het afsluiten van een nieuw wereldwijd klimaataakkoord in Copenhagen zijn daar uiteraard niet vreemd aan.

We weten al een hele tijd dat niet het rijke industriële Westen, de eerste en grootste oorzaak van het klimaatprobleem, niet het ergst wordt geconfronteerd met de gevolgen van de klimaatverandering. Gisteren werd dat dubbeldik in de verf gezet. Enkele feiten maar: In het Alataugebergte verkleinde de gletsjer Adigene met 20 procent in de afgelopen 50 jaar. De Aksai-gletsjer verdween bijna helemaal. Geoloog Bakutbek Ermenbaev waarschuwt: “Als er geen actie wordt ondernomen zullen alle 2200 Kirgizische gletsjers verdwenen zijn binnen de eeuw".

Nochtans zijn deze gletsjers, net zoals die in buurland Tadjikistan, vitaal voor de watervoorziening van geheel Centraal-Azië. In normale omstandigheden smelten gletsjers gedurende de zomer maar herstellen ze zich opnieuw tijdens de winter. Dat gebeurt al een hele tijd niet meer. De meeste gletsjers verliezen 15 tot 20 meter per jaar en de Petrova-gletsjer trok zich de vorige jaren zelfs met een snelheid van 50 meter per jaar terug.

Meer smeltwater betekent de vorming van steeds groter wordende meren. Soms zorgt de overvloed aan water voor immense overstromingen in lager gelegen valleien waarbij hele dorpen worden weggeveegd. Op korte termijn zorgt dat versneld wegsmelten van gletsjers voor een overvloed aan water in de lager gelegen gebieden. Ook Oezbekistan, dat voor een zeer groot deel afhangt van dit gletsjerwater voor zijn drinkwatervoorzieing komt voorlopig nog niet in de problemen. Het overtollige water wordt nu opgeslagen in reservoirs. Nadeel daarvan is dat tijdens de zomer een onevenredig groot deel van dat water verdampt en verloren gaat. Op de lange termijn is de toestand catastrofaal. Hoe meer gletsjers er verdwijnen, hoe minder drinkwater er wordt aangevoerd. Dat creëert nu al spanningen tussen de verschillende landen in de regio. Een regionale oorlog om water lijkt binnenkort de pijnlijke realiteit.

Een aansporing dus om te zorgen dat "Kopenhagen" alsnog slaagt.

Rapport van de missie van politici en het middenveld in de Palestijnse gebieden en Israël 3-7 november 2009

2009-11-10T14:01:00.004+01:00

1. Onze doelstellingen

Van 3 tot 7 november organiseerde 11.11.11 i.s.m. met Broederlijk Delen een Belgische missie naar de Palestijnse gebieden en Israël. Politici en vertegenwoordigers van vakbonden en ngo’s namen eraan deel. De delegatie bezocht de Westelijke Jordaanoever, Jeruzalem en Tel Aviv. Op het programma stond eveneens een bezoek aan de Gazastrook, maar de Israëlische regering gaf geen toestemming om het gebied te betreden.

Het doel was informatie te vergaren over de situatie op het terrein. De focus lag op de politieke ontwikkelingen (Israëlische regering, interne Palestijnse politiek, relaties met de EU) en Israëls beleid van ‘feiten op het terrein’ (nederzettingen, de Muur). We hadden gesprekken met verantwoordelijken van politieke partijen, politieke observatoren, ngo’s en vakbonden. Daarnaast wilden we nadenken over wat er binnen de verschillende geledingen van het Belgische maatschappelijk middenveld en de politieke wereld kan gebeuren om het conflict sterker op de Belgische en de Europese politieke agenda te plaatsen. De rechtenbenadering stond hierbij centraal.

2. Wat we vaststelden

Situatie op de Westoever

Wat ons treft, is hoe slecht de situatie in de Palestijnse gebieden daadwerkelijk is. De nederzettingen, de wegblokkades en de Muur schenden de basisrechten van de Palestijnen op het vlak van mobiliteit, werk, voedsel, toegang tot water en de gezondheidszorg. En juist die gevolgen van Israëls beleid op het dagelijkse leven van Palestijnen dringen in Europa nauwelijks door.

Wij benadrukken, zoals onze Palestijnse gesprekspartners erkennen, dat Israël het recht heeft om zijn burgers te beschermen. Als we de realiteit op het terrein zien, stellen we ons echter vragen bij een aantal veiligheidsmaatregelen .

Zo bouwt Israël de Muur, die naar schatting al 2 miljard dollar kostte, niet op de internationaal aanvaarde grens met de Westoever, de Groene Lijn. Het Internationaal Gerechtshof bevestigde in zijn opinie dat Israël de Muur diep in Palestijns gebied bouwt om zo de nederzettingen in te lijven. Door het huidige tracé belanden 125.000 Palestijnen aan de andere kant van de Muur. In Israëls logica vormen zij een veiligheidsrisico. In veel gevallen, zoals in Abu Dis bij Oost-Jeruzalem, scheidt de Muur niet zozeer Israëli’s van Palestijnen maar vooral Palestijnen van elkaar. De constructie snijdt mensen af van hun werk, kinderen van de school en patiënten van ziekenhuizen.

De Israëlische mensenrechtenorganisatie B’tselem nam ons mee naar de Palestijnse stad Salfit, vlakbij Ariel, één van de grootste nederzettingen diep in de Westoever. Door de Muur en de checkpoints moeten mensen die naar deze districtshoofdstad willen i.p.v. van 700 meter, 18 kilometer omrijden. Deze maatregelen hebben negatieve economische gevolgen en betekenen voor de Palestijnen een aantasting van hun waardigheid.

De situatie in Hebron schokt ons . Hier wonen 800 Israëlische kolonisten in een stad van 166.000 Palestijnen. Duizenden Palestijnen moesten vertrekken uit het centrum van de stad. Honderden winkels werden opgedoekt en Palestijnse huizen staan nu leeg. Gezien de Palestijnen bepaalde wegen, en zelfs de hoofdstraat, niet mogen gebruiken, is het centrum uitgestorven. Dit alles maakt van Hebron een spookstad .

Ons bezoek aan het vluchtelingenkamp Aida in Bethlehem maakt duidelijk dat de situatie van de 700.000 Palestijnse vluchtelingen op de Westoever bijzonder precair is. De inwoners van dit kamp hebben onvoldoende water, hooguit twee uur per week. Enkele kilometers verderop, aan de andere kant van de Muur, worden in de nederzettingen de tuinen besproeid. Ook het recht op terugkeer van de meer dan 5 miljoen vluchtelingen in de Palestijnse gebieden en de omliggende Arabische landen, is in Europa een onderbelicht en onderschat probleem.

Een gevolg van de bezetting is de hoge graad van geweld in de Palestijnse samenleving . Vrouwen bevinden zich op het kruispunt van vele schendingen van mensenrechten. Waaronder een patriarchale cultuur, partnergeweld en geweld van kolonisten en soldaten.

De blokkade van Gaza

De blokkade van de Gazastrook is de meest extreme uitwas van Israëls afsluitingsbeleid. Israël weert niet alleen buitenlandse delegaties en internationale organisaties uit de Gazastrook . Het onderwerpt de 1,5 miljoen Gazanen nog steeds aan een humanitaire en economische blokkade. Volgens UNRWA laat het dagelijks slechts 78 trucks toe, in plaats van de 575 trucks die nodig zijn. 300.000 mensen leven met minder dan 1 dollar per dag. Bijna één jaar na de oorlog zijn de noden nog erg hoog. Volgens de VN-organisatie voor humanitaire hulp OCHA leven 14.000 mensen nog steeds in tenten en zijn bouwmaterialen niet voorhanden.

De economische gevolgen van Israëls afsluitingsbeleid zijn rampzalig. In de Gazastrook zijn 98 percent van de fabrieken en workshops gesloten. De ooit bloeiende privésector is vernietigd. De algemene werkloosheid in de Palestijnse gebieden wordt geschat op 32 percent, maar in de Gazastrook zou het cijfer oplopen tot 45 percent. De enige overlevingsstrategie is de tunneleconomie. De 500 tunnels tussen Gaza en Egypte worden gebruikt voor de invoer van basisgoederen. Dezelfde tunnels worden ook gebruikt voor de clandestiene invoer van wapens, wat evenzeer onaanvaardbaar is. De tunnels zijn voornamelijk in handen van maffiose groepen en Hamas heft er een taks van 15 percent op. Zoals VN-waarnemers analyseren, past Israël een beleid toe van ‘no development, no prosperity and no humanitarian crisis.’

Politieke impasse

Sinds het begin van het vredesproces levert de internationale gemeenschap grote diplomatieke en financiële inspanningen om ontwikkeling in de Palestijnse gebieden mogelijk te maken. Zolang de financiële inspanningen niet gepaard gaan met een politieke oplossing, is ontwikkeling onmogelijk . Zo bezochten we een landontwikkelingsproject van de Union of Agricultural Relief Workers in zone C. In deze zone, waar zich de nederzettingen bevinden, oefent Israël de volledige controle uit. We spraken er met een boer die met de financiële hulp van de Europese Commissie terrassen aanlegde. Het Israëlische leger vernielde die vorige week omdat het de aanleg van terrassen beschouwt als constructie. Dit is voor de Palestijnen verboden in zone C.

Er is een erg actief middenveld in Israël en de Palestijnse gebieden . Mensenrechtenorganisaties, vrouwenorganisaties, vakbonden, culturele initiatieven zetten zich in voor duurzame vrede in de regio. Maar zij stellen zelf dat een politieke oplossing cruciaal is .

Uit onze politieke contacten blijkt aan Israëlische kant de steun voor de tweestaten-oplossing toe te nemen . Dit onder meer omwille van de demografische ontwikkelingen. Zo steunen verschillende Israëlische partijen de oprichting van een Palestijnse staat. De vraag is echter waar de grenzen van die staat komen en of Israël bereid is zich terug te trekken tot de grenzen van 1967.

Aan Palestijnse kant wordt gevraagd of een tweestaten-oplossing nog mogelijk is, gezien de voortdurende expansie van de nederzettingen (bijna 500.000 kolonisten in 149 nederzettingen). Palestijnen worden immers teruggedrongen in aparte staatjes op 40% van de Westelijke Jordaanoever. We merken dat het woord Apartheid steeds vaker valt. De interne Palestijnse verdeeldheid die resulteerde in twee regeringen, verzwakt de positie van de Palestijnen nog verder . Na 18 jaar vredesonderhandelingen zijn de Palestijnen gedesillusioneerd. Ze vragen dat de internationale gemeenschap en met name de Europese Unie optreedt als derde partij.

De urgentie voor een politieke oplossing was nimmer zo hoog. Onze politieke ontmoetingen bevestigen dat de impasse groter dan ooit is .

3. Onze conclusies

Het is evident dat een politieke oplossing moet voortvloeien uit een akkoord tussen beide partijen. Primordiaal is daarbij dat het geweld van het Israëlische leger en de Palestijnse gewapende groeperingen wordt gestaakt. Er zijn een aantal minimale stappen waarin de Europese Unie en België een actieve rol kunnen spelen :

1. Een actieve rechtenbenadering kan een uitweg bieden uit de huidige politieke impasse. Een duurzame oplossing vereist immers gerechtigheid . Het internationaal recht biedt een antwoord op obstakels voor de vrede zoals de Muur en de nederzettingen. Het Goldstone-rapport is een belangrijk instrument om rekenschap te vragen aan Israël en de Palestijnse gewapende groeperingen voor hun schendingen van het internationaal recht.

2. Hoewel de problematiek van het Midden-Oosten reeds lang een prioritair dossier is van de Europese Unie, vragen we de Belgische regering de dramatische toestand in de Palestijnse gebieden , en voornamelijk in de Gazastrook, hoger op de Europese politieke agenda te plaatsen . De blokkade van de Gazastrook moet worden opgeheven.

3. We vragen dat ons land in het kader van het Europese voorzitterschap actief initiatieven neemt om het respect voor het internationaal recht bij beide partijen af te dwingen . Hierbij kunnen de wederzijdse relaties en akkoorden een hefboom zijn.

De delegatie

1) Jos Geysels, voorzitter 11.11.11
2) Nahima Lanjri, senator CD&V
3) Hilde Vautmans, fractieleidster kamer Open VLD
4) Dirk Vandermaelen, kamerlid sp.a
5) Bart Staes, Europarlementslid Groen!
6) Rudy De Leeuw, voorzitter Vlaams ABVV
7) Jan Renders, voorzitter ACW
8) Annemie Janssens, directeur KAV
9) Eva Brems, voorzitter Amnesty International Vlaanderen
10) Pol De Greve, directeur Broederlijk Delen
11) Brigitte Herremans, beleidsmedewerker Broederlijk Delen

Agenda van de missie van politici en het middenveld
naar Israël-Palestijnse gebieden

Dinsdag 3 november: Jeruzalem
- Briefing door Allegra Pacecho, head advocacy unit van OCHA, VN-organisatie voor humanitaire zaken, over de obstakels voor Palestijnse bewegingsvrijheid en de Muur.

- Terreinbezoek (nederzettingen en Muur) rondom Jeruzalem olv Jeff Halper van the Israeli Committee Against House Demolitions.

- Ontmoeting met Members of Knesset Daniel Ben Shimon en Nachman Shai.

- Ontmoeting met Rami al-Hanan en Bassam al-Arb van de Parents’ Circle, organisatie van ouders die kinderen verloren in het conflict.

- Ontmoeting met consul-generaal Geert Cockx.

Woensdag 4 november: Qalqilya- Tel Aviv
- Briefing door de Israëlische mensenrechtenorganisatie B’tselem over Hebron en de schendingen van mensenrechten in de Palestijnse gebieden.

- Terreinbezoek o.l.v. B’tselem aan het Noorden van de Westoever: Elqana (Israëlische nederzetting), Salfit (Palestijnse districtshoofdstad).

- Briefing door ambassadeur Standley, hoofd van de EU-delegatie in Tel Aviv.

- Briefing door de Israëlische organisatie Who Profits over de economie van de bezetting en buitenlandse investeringen in nederzettingen in de Palestijnse gebieden.

- Ontmoeting met ambassadeur Benedicte Frankinet.

Donderdag 5 november: Bethlehem-Hebron
- Bezoek aan Lajee Center, partner van Broederlijk Delen, in het vluchtelingenkamp Aida. Toelichting over de situatie van Palestijnse vluchtelingen en impact van Muur op het vluchtelingenkamp.

- Bezoek aan Mobiele Kliniek van Palestinian Medical Relief Society (PMRS), project met steun van Belgische overheid (DGOS) via Oxfam-Solidariteit.

- Bezoek aan “land development project” (terrasbouw, cisternbouw, enz.) in zone C (zone onder Israëlische controle), van Union of Agricultural Work Committees (UAWC), project met steun van Europese Commissie via Oxfam-Solidariteit.

- Briefing over Hebron door Yehuda Shaul van Israëlische organisatie van ex-soldaten Breaking the Silence.

- Terreinbezoek aan Hebron o.l.v. B’tselem. Focus op Israëlische nederzettingen in Hebron en de situatie van de Palestijnse inwoners.

- Bezoek aan het Holocaustmuseum Yad Vashem.

- Ronde tafel met Israëlische mensenrechtenorganisaties Physicians for Human Rights, Hamoked, Gisha en Breaking the Silence over de oorlog in de Gazastrook en hun werk ter promotie van het internationaal recht.

- Diner met ngo’s: Gisha, Breaking the Silence, Zochrot, Theatre Day Productions, Alternative Information Center.

Vrijdag 6 november: Jeruzalem-Ramallah.
- Ontmoeting met Christian Berger, hoofd van de vertegenwoordiging van de EU in de Palestijnse gebieden in Jeruzalem.

- Ontmoeting met Shaher Saad, algemeen secretaris van de Palestijnse vakbond PGFTU, Ramallah. Briefing over de Palestijnse economie en tewerkstelling.

- Training van de Palestijnse Circus School in Ramallah, partner van Broederlijk Delen. Briefing over jongeren en cultuur/creativiteit door Jessica De Vlieghere.

- Briefing door Christopher Gunness, woordvoerder van VN-vluchtelingenorganisatie UNRWA over de Palestijnse vluchtelingen en de situatie in Gaza.

- Briefing door Evelyn Lernout over de Belgische noodhulpcoördinatie en projecten in de Gazastrook.

Zaterdag 7 november: Ramallah
- Ontmoeting met Riyad al-Malki, Palestijns Minister van Buitenlandse Zaken. Gesprek over Palestijnse interne politiek en het vredesproces.

- Ontmoeting met the Women’s Center for Legal Aid and Counseling (WCLAC), Maha Aby Dayyeh en Hannah Brooks. Gesprek over Palestijnse vrouwenbeweging en schendingen vrouwenrechten.

- Ontmoeting met Mustafa Barghouti, onafhankelijke Palestijnse parlementair, mede-oprichter van al-Mubadara en the Palestinian Medical Relief Societies. Gesprek over de Palestijnse politieke verdeeldheid en een uitweg uit de impasse.

Het onmenselijke universum der populisten

2009-11-09T18:03:00.002+01:00

Derk-Jan Eppink voert al zijn halve leven strijd tegen ontwikkelingssamenwerking, ook nog toen hij journalist was. Uit zijn stuk 'Ontwikkelingshulp helpt niet' van 6 november lees ik frustratie omdat zijn egoïstische discours maar niet wil aanslaan. Want ondanks de crisis, blijft een meerderheid van de burgers solidair met ruim 'een miljard achterblijvers', mensen die het 'minder goed getroffen hebben' dan wij.

Eppink citeert even dankbaar als voorspelbaar de Zambiaanse econome Dambisa Moyo. Laat ik haar leermeester en internationaal hulpexpert Paul Collier citeren, momenteel professor economie aan de universiteit van Oxford: "Ik heb twee grote vijanden en die heten naïviteit en negativiteit; de veronderstelling dat niks helpt. We kunnen er wel wat aan doen, als we maar willen." Voor de duidelijkheid: Collier vindt Moyo's boek simplistisch en een karikatuur. Dezelfde kwalificatie is van toepassing op Eppinks betoog.

Het is ronduit populistisch te stellen dat, omdat er de laatste 50 jaar veel is fout gelopen met ontwikkelingshulp, we de boel dan maar moeten stopzetten. Hulp heeft inderdaad perverse effecten gehad. Maar door het kind met het badwater weg te gooien, trekt Eppink ook letterlijk een streep door de overlevingskansen van miljoenen kinderen. Dat is de bittere realiteit. In veel sub-Saharaanse landen dreigt de bestaande humanitaire tragedie te vergroten als ngo's en hulporganisaties er wegtrekken. Vraag maar na bij pakweg Artsen zonder Grenzen.

Wil dat zeggen dat alles goed gaat? Nee. De EU als grootste donor moet werken aan beter bestuur, in Brussel en overzee. Maar in het universum van populisten moeten menselijkheid en realisme het afleggen tegen zwart-wit beelden, goed of fout. De wereld is helaas te ingewikkeld voor simplisme. Collier zegt: 'Hulp is niet dé oplossing. Er is goede hulp en er is slechte hulp'. Het komt er dus op aan die te onderscheiden en in te zetten op wat het meest effectief is.

Als je als politicus al niet gelooft in de maakbaarheid van de samenleving, dan kun je maar beter je portie aan fikkie geven. Tenzij je aan politiek doet om totaal andere redenen. Zoals Eppink blijkbaar. Ik doe aan politiek omdat ik probeer het verschil te maken. Politici zijn namelijk mee verantwoordelijk voor de machinerie die de samenleving als geordende chaos bestuurt. Sommigen noemen dat met walging 'bureaucratie'.

Is niet één van de wereldwijd gedeelde conclusies sinds de financieel-economische crisis dat net Eppinks ultraliberale visie op vrije markt versus overheid - tegen bureaucratie, tegen controle van de politiek - ons juist in deze miserie heeft gebracht?

Eén van de redenen waarom veel Afrikaanse landen nog steeds ter plaatse ploeteren, is omdat zij in de jaren tachtig neoliberaal beleid opgelegd kregen, via de 'Washington Consensus'. De Wereldbank en het IMF erkennen intussen dat dit hele samenlevingen dieper de armoede in duwde en de opbouw van een overheidsapparaat in staten fnuikte.

Hulp helpt volgens experts vooral als er sprake is van een functionerend overheidsapparaat, onafhankelijke rechtspraak, een kritisch middenveld. En laat het dat zijn dat in vele Afrikaanse landen net ontbreekt. Dus ja, ik pleit voor een versterking van het ambtenarencorps en van instituties.

Dat Afrika een continent in crisis is, weten we al langer dan vandaag. Maar nu zelfredzaamheid van landen in crisis vragen en vrijheid-blijheid promoten, is niet de manier waarop de armoede in Afrika zal verdwijnen. Handel en private investeringen zijn volgens Eppink en Moyo hét antwoord. Dat kunnen hefbomen zijn, maar dan moeten die investeringen er wel zijn én moet gestreden worden met dezelfde economische wapens. Zover zijn we duidelijk niet. Vandaag drogen de investeringen in Afrika juist op omdat investeerders afkerig zijn van teveel risico.

Eppink vergeet overigens dat gedurende decennia 'de heersers van de Koude Ooorlog' geen moer gaven om effectiviteit van hulp of om economische ontwikkeling van ontwikkelingslanden. Grondstoffen, daar ging het om, en daar gaat het nog steeds om. En dat moet grondig veranderen: de Afrikaanse bevolkingen moeten zelf meer profijt krijgen van de voorradige grondstoffen.

Arme landen worden keihard getroffen door de crisis terwijl ze er part noch deel aan hebben. De Afrikaanse Investeringsbank spendeerde tot nu 6 miljard dollar om het hoofd te bieden aan de crisis. Zakenbank Merryl Lynch alleen al kreeg 60 miljard dollar steun en de Amerikanen injecteerden liefst 1 triljard dollar in hun economie.

Het IMF pompte minstens 200 miljard dollar in de wereldeconomie. Daarvan werd 82% voorzien voor Europese leningen en 1,6% (!) voor leningen aan sub-saharaans Afrika. Het Zuiden vraagt geen medelijden. Het Zuiden vraagt erkenning en een eerlijke benadering als gelijkwaardige partner. Dat ngo's aan politieke bewustwording doen is blijkens Eppinks discours hard nodig.

En ja, soms worden onder druk van het middenveld - het bedrijfsleven lobbyt overigens zelf zeer gretig - bepaalde beslissingen van politici beïnvloed. Dat is deel van het democratische spel. Eppinks verontwaardiging hierover is bijzonder selectief. Wat te zeggen over de experts van grote financiële instellingen die mee de Europese regelgeving dicteren, zoals blijkt uit vorige week gepresenteerd onderzoek?

En ja, bureaucratische procedures van Europe Aid moeten wel de verantwoordingsplicht en transparantie vergemakkelijken, maar maken het systeem soms tergend traag, complex en geldverslindend. Dat is de complexe realiteit en die past niet in een populistisch universum.

Het speciale rapport 4/2009 van de Europese Rekenkamer, waarnaar Eppink verwijst, stelt dat, ondanks de pogingen van de Commissie om het middenveld meer te betrekken, hun betrokkenheid beperkt was en niet beantwoordt aan de duurzame, gestructureerde dialoog die de EU zelf voorop stelt. Volgens datzelfde rapport waren de uitgevoerde projecten wel degelijk relevant, maar staat hun duurzaamheid ter discussie, omdat het vooral over korte termijn projecten ging.

Het probleem is dat procedures te weinig rekening houden met de realiteit op het terrein. Een probleem is bovendien dat de know how in de EU-delegaties in de ontwikkelingslanden niet altijd toereikend is. Het ambtenarencorps schiet te vaak te kort. Het probleem is tot slot dat verandering tijd vraagt, veel tijd. En dat dus meer langlopende projecten nodig zijn. En die kosten geld. Veel geld.

Het alternatief? Niet de lokroep van populistische partijen die én tegen ontwikkelingshulp zijn én tegen immigratie. 'Onverenigbaar en dom,' stelt Collier.

Bart Staes

De frustratie onder de Palestijnen is groot. Het kwartet moet zijn verantwoordelijkheid opnemen, zegt Minister al-Malki.

2009-11-09T00:33:00.001+01:00

Zaterdag was ons laatste dag van ons bezoek aan Palestina. Hierbij een verslmag van Nahima Lanjri en Pol De Greve.

Bart Staes

De Palestijnse Minister van Buitenlandse Zaken, Riyad al-Malki, is een bevlogen man. Arts van opleiding en in het verleden actief geweest als civil society activist, is hij nu een topspeler in het debat. Op deze laatste dag van de misse, ontmoetten we hem in Ramallah.

De ontwikkelingen van de laatste weken zijn natuurlijk allesbehalve hoopgevend. Het ziet er op dit moment niet naar uit dat er op korte termijn een duurzame oplossing komt. Na 18 jaar onderhandelingen zijn de Palestijnen gedesillusioneerd. De aankondiging van president Abbas dat hij geen kandidaat is voor een tweede termijn is volgens al-Malki een openlijk signaal van frustratie zowel over het proces als over de rol van de verschillende partijen in de vredesonderhandelingen.

Volgens al-Malki is Israël gewoon niet geïnteresseerd in vrede. Economisch heeft het een groot belang bij het volhouden van de bezetting. Paradoxaal genoeg zijn de Palestijnse gebieden na de EU immers de belangrijkste afzetmarkt voor Israëlische producten. Er wordt jaarlijks voor meer dan een miljard dollar aan producten in de bezette gebieden verhandeld. Daarnaast biedt de bezetting Israël de mogelijkheid om beetje bij beetje Palestijns land te annexeren. Een akkoord, zegt al-Malki, zou zowel de economische winst als de geleidelijke landroof een halt toeroepen.

Volgens de minister loopt het vredesproces vast omdat de bilaterale onderhandelingen tussen Israëli's en Palestijnen door de Israëli's volledig georchestreerd worden als een gesprek tussen een bezettende macht en een bezette bevolking. Bijvoorbeeld het cruciale punt van de status van Jeruzalem wordt in die setting door de Israëli's afgevoerd als onbespreekbaar. Al-Malki ziet maar één oplossing. Hij vraagt dat de internationale gemeenschap optreedt als derde partij. Alleen op die manier kunnen de partijen op een normale gelijkwaardige manier met elkaar onderhandelen. Volgens al-Malki moet het kwartet (EU, US, Rusland en UN) de rol van derde partij op zich nemen. Zij moeten hun verantwoordelijkheden opnemen en actief betrokken zijn in de onderhandelingen. Natuurlijk is hij, zoals vele andere, verontwaardigd over de onwil van de Amerikanen om Israël tot toegevingen te dwingen. "Hoe kan de US beweren dat ze de Israëli's niet tot toegevingen kunnen overtuigen over de nederzettingen? Komaan wie is eigenlijk de wereldmacht? Wie is hier de baas?"

Gevraagd of de Palestijnen de 2-staten oplossing nu loslaten, gaf hij aan dat dit voor Israel de enige haalbare kaart is. Het alternatief van één staat kan alleen aanvaardbaar en leefbaar zijn op basis van gelijke burgerrechten. Maar als gevolg van demografische ontwikkelingen, zou dit op termijn leiden tot een meerderheid van Palestijnen en dat kan toch moeilijk Israel`s bedoeling zijn? Ondertussen rijst echter wel de vraag of een 2-staten oplossing nog haalbaar is gezien de voortdurende expansie van de nederzettingen en het opknippen van de Palestijnse gebieden in van elkaar gescheiden stukjes grondgebied?

In de namiddag ontmoeten we Maha Ahy Dayyeh van het Women's Center for Legal Aid and Counseling. Maha is een sterke vrouw. Ze heeft "maar" twee kinderen en is dus de uitzondering op de regel. De Palestijnse vrouwen krijgen namelijk gemiddeld vijf kinderen. Kinderen zijn, in een land waar er oorlog, angst en onzekerheid is, een vorm van zekerheid. In het Centrum kunnen vrouwen terecht voor (juridisch) advies en begeleiding. Vrouwen worden er geïnformeerd over hun rechten. Zo gaan nog te veel vrouwen ervan uit dat ze geen hoederecht kunnen krijgen over hun kinderen. Weinig vrouwen durven hun erfenis opeisen uit vrees voor familiale vervolging. De oorlog zorgt ook voor meer agressie onder de bevolking, waardoor ook familiaal geweld toeneemt. Allemaal zaken waarmee vrouwen terecht kunnen bij het Centrum. We waren blij verrast dat meisjes op het vlak van onderwijs evenveel kansen krijgen als jongens. Maar wat ons verontrustte was de dalende huwelijksleeftijd van meisjes en jongens dit ten gevolge van de onzekerheid die de oorlog en bezetting met zich meebrengt. Kindsbruiden van 14, 15 jaar zijn geen uitzondering, zeker niet in de Gaza.

Nahima Lanjri en Pol De Greve

We geven een klein beetje hoop

2009-11-09T00:30:00.001+01:00

We zijn met een Vlaamse delegatie op bezoek in Israël en Palestina. Om beurten berichten we over onze ontmoetingen. Vandaag een bijdrage van Jan Renders, ACW-voorzitter.

Bart Staes

Een bezoek aan Palestina is niet opbeurend. Je wordt er té veel geconfronteerd met vernedering, met apathie, gebrek aan toekomstperspectieven. Gelukkig zijn er mensen die tegen de stroom van de moedeloosheid ingaan. Jessica De Vlieghere is een moedige en creatieve vrouw. Een jonge vrouw uit het Leuvense die de handen uit de mouwen steekt. In Ramallah richtte zij een circusschool op. Jongens en meisjes komen enkele keren in de week samen en leren onder deskundige begeleiding hun circusnummers.

"Het gaat ons niet alleen om het artistiek project" zegt Jessica. "Het is tegelijkertijd een sociaal project: we halen mensen uit en depressiviteit, we geven ze hun zelfrespect terug. Jongeren leren hun gevoelens beter te uiten, leren via creatieve expressie opgekropte agressie om te zetten in een constructieve energie." Het circus leert niet alleen wat mensen met hun lichaam kunnen, het heeft een belangrijke invloed op de geest: wil je iets moois tot stand brengen, moet je samenwerken. Dan moet je anderen kunnen vertrouwen. De Palestijnse circusschool in Ramallah werkt op dit ogenblik met ongeveer 150 jongeren. Ze trekken rond in het binnenland en krijgen bij hun optreden heel positieve reacties van de bevolking. "Neen, het is geen direct politieke bijdrage voor het palestijns-israëlisch conflict" zegt Jessica. "Maar we brengen een klein beetje hoop. Een klein beetje zelfvertrouwen ". En dat beamen de lachende gezichten van de jonge mensen die ons hartelijk uitwuiven .Gelukkig zijn er ook mensen die niet wachten op de internationale politiek om verandering in de situatie te brengen. Allerlei middenveldorganisaties en concrete projecten geven moed. Moed om –ondanks alles- een klein beetje hoop te blijven koesteren.

Jan Renders (voorzitter ACW)

Op bezoek in de circusschool in Ramallah

2009-11-07T00:20:00.005+01:00

Het werd weer een bijzonder boeiende dag vandaag. Eerst een uitgebreid gesprek met Christian Berger, de ambassadeur van de EU in de bezette Palestijnse gebieden, Daarna een prettige en militante ontmoeting met de Palestijnse vakbond PGFTU. En we bezochten ook een op en top Vlaams project: de circusschool.

Tenslotte ook nog een twee uur durende discussie met de UNWRA, de VN-organisatie die de Palestijnse vluchtelingen probeert te helpen. ACW-Voorzitter Jan Renders bericht over ons bezoek aan de circusschool.

Bart Staes

Een bezoek aan Palestina is niet opbeurend. Je wordt er té veel geconfronteerd met vernedering, met apathie, gebrek aan toekomstperspectieven. Gelukkig zijn er mensen die tegen de stroom van de moedeloosheid ingaan. Jessica De Vlieghere is een moedige en creatieve vrouw. Een jonge vrouw uit het Leuvense die de handen uit de mouwen steekt. In Ramallah richtte zij een circusschool op. Jongens en meisjes komen enkele keren in de week samen en leren onder deskundige begeleiding hun circusnummers.

"Het gaat ons niet alleen om het artistiek project" zegt Jessica. "Het is tegelijkertijd een sociaal project: we halen mensen uit en depressiviteit, we geven ze hun zelfrespect terug. Jongeren leren hun gevoelens beter te uiten, leren via creatieve expressie opgekropte agressie om te zetten in een constructieve energie." Het circus leert niet alleen wat mensen met hun lichaam kunnen, het heeft een belangrijke invloed op de geest: wil je iets moois tot stand brengen, moet je samenwerken. Dan moet je anderen kunnen vertrouwen. De Palestijnse circusschool in Ramallah werkt op dit ogenblik met ongeveer 150 jongeren. Ze trekken rond in het binnenland en krijgen bij hun optreden heel positieve reacties van de bevolking. "Neen, het is geen direct politieke bijdrage voor het palestijns-israëlisch conflict" zegt Jessica. "Maar we brengen een klein beetje hoop. Een klein beetje zelfvertrouwen ". En dat beamen de lachende gezichten van de jonge mensen die ons hartelijk uitwuiven .Gelukkig zijn er ook mensen die niet wachten op de internationale politiek om verandering in de situatie te brengen. Allerlei middenveldorganisaties en concrete projecten geven moed. Moed om –ondanks alles- een klein beetje hoop te blijven koesteren.

Jan Renders (voorzitter ACW)

Ouders van vermoorde kinderen kiezen voor vrede

2009-11-06T00:15:00.005+01:00

Ik ben nu al drie dagen op stap in Israël en Palestina met Jos Geysels (11.11.11), Brigitte Herremans en Paul De Greve (beiden Broederlijk Delen), Jan Renders (ACW), Rudy De Leeuw (ABVV), Annemie Janssens (KAV), Eva Brems (Amnesty International Vlaanderen), en de politici Hilde Vautmans (Open VLD), Nahima Lanjri (CD&V) en Dirk Van der Maelen (SP.A). We worden een steeds hechtere groep. HuMO*r, ernst en een voldoende kritische zin gaan goed samen. We spraken ondertussen af dat iedereen om beurten zorgt voor een Webblog. En dat de anderen die dan als gasttribune op hun blog over nemen. Vandaag geven we het wpord aan Annemie Janssens (KAV) en Jan Renders (ACW). (bart staes)

***
*

Rami al Haman en Bassim al arb verloren hun kind in het Palestijns-Israëlisch conflict . De dochter van Bassim werd vlakbij haar school doodgeschoten. Rami's dochter kwam om bij een zelfmoordaanslag in Jeruzalem. Hun verhaal is aangrijpend. Hun onuitspreekbaar verdriet en pijn om het verlies van hun kinderen gaf geen aanzet voor haatgevoelens maar werd een impuls voor vredeseducatie. De Parent's Circle is een organisatie van vijfhonderd Palestijnse en Israëlische gezinnen die hun kind verloren in het conflict.

Wat doe je met de verschrikking als je zoiets overkomt? Je laat je meedrijven op de evidente haatgevoelens of je kiest voor de moeilijke maar positieve weg van de dialoog en de zoektocht naar een constructieve oplossing.

"Het is wel bijzonder erg" zo zeggen beide vaders die ondertussen hechte vrienden geworden zijn "dat we mekaar pas als echte mensen konden zien nadat onze beide dochters vermoord werden in een aanslepend, onmenselijk conflict."

Beide vaders en zovele lotgenoten, brengen nu hun getuigenis in scholen, sociale bewegingen en in de media. Hun getuigenis vindt een steeds breder gehoor, tot in het Europese Parlement.

Op onze vraag naar de toekomstperspectieven betreffende het samenleven in deze regio zijn ze voorzichtig en geven aan dat er nog een lange weg te gaan is. Maar er moet een oplossing uit de bus komen. Die zal maar gevonden worden als er voldoende krachten in de samenleving zijn die de dialoog aangaan en zo draagvlak bieden voor een politiek die het samenleven van beide gemeenschappen mogelijk maakt.

Op onze vraag welke bijdrage wij kunnen leveren, is hun antwoord duidelijk : "kies voor een oplossing op lange termijn. Een keuze voor vrede impliceert het aanreiken van een toekomst voor beide gemeenschappen. Dat vraagt politieke moed. Vooral van de sterksten : zij moeten de hand uitsteken om bruggen te slaan die een politieke oplossing mogelijk maakt."

Annemie Janssens(KAV) en Jan Renders(ACW)

Geen bewegingsvrijheid voor Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever

2009-11-05T00:50:00.010+01:00

Zopas schreef ik een uurtje aan mijn blog van vandaag. Even onhandig en ... floep: alle tekst weg. Gesakker dus. Maar gelukkig is er nog Eva Brems: voorzitter van AI Vlaanderen. Haar verslag over de trip van vandaag is minstens even accuraat. Ik speel dus even leentjebuur.

Bart Staes

Vandaag scheen de zon- hèhè, dat kan je wel gebruiken als het dagprogramma een opeenstapeling van onrecht en ellende belooft…
B’tselem, een grote mensenrechtenorganisatie, nam ons mee op sleeptouw. B’tselem heeft onder andere een project waarbij ze camera’s uitdelen aan Palestijnen in de bezette gebieden, om situaties van misbruik mee te filmen. ‘shooting back’ noemen ze dat, maar dan met film. Vaak helpt het bovenhalen van een camera al om te vermijden dat een situatie uit de hand loopt. Maar in de 2000 uren film in hun archief zitten toch nog tientallen incidenten van geweld door kolonisten of het leger.
B’tselemen schreef in 2002 een schitterend ‘basiswerk’ (als je een mensenrechtenrapport zo kan noemen) over ‘land grab’: de gesofisticeerde manieren waarop ruimtelijke ordening en wetgeving wordt ingezet door Israël om op een formeel legale manier zoveel mogelijk grond in de Palestijnse bezette gebieden af te pakken voor Israëlisch gebruik. De rondleiding die Najib, een veldwerker van de organisatie ons gaf op de Westelijke Jordaanoever, richtte zich - op die ‘land grab’, maar vooral op de beperkingen van de bewegingsvrijheid van Palestijnen en de segregatie tussen Palestijnen en kolonisten. We zagen het hek/de muur (op sommige plaatsen zijn het metershoge betonnen platen – een echte muur dus, op andere plaatsen is het een gracht en een hek met prikkeldraad) die Palestijnen van kolonisten scheidt. Een fotopauze aan een overgang leidde tot een inspectie van het leger – camera’s terplaatse hadden onze verdachte aanwezigheid doorgegeven. Behalve het grote Hek zijn er nog veel meer hekken naast de mooie wegen die de Israëlische nederzettingen verbinden. Die dienen om de Palestijnen van de wegen te houden en te verhinderen dat kinderen stenen gooien. Deze mooie wegen zijn enkel voor Israëlische wagens met gele nummerplaten. Voor de groene Palestijnse nummerplaten zijn er andere wegen – van merkbaar mindere kwaliteit. Het valt op hoe de hekken zo dicht mogelijk rond de Palestijnse dorpen lopen, waarbij ze een ruime marge laten rond de Israëlische nederzettingen. Op die manier worden Palestijnse boeren bijvoorbeeld afgesneden van een deel van hun olijfgaard, die op den duur de facto aan de Israëli’s gaat toebehoren. Als je op het terrein bent, is het overduidelijk dat veiligheid niet de hoofdreden is van de plaatsing van deze hekken. De wegen waarop Palestijnen wel toegelaten zijn, zijn voor hen toch nog vaak moeilijk te gebruiken omdat op de zijwegen die rechtstreeks naar de dorpen leiden op vele plaatsen blokkades zijn opgeworpen door het leger. Vaak zijn dat niet meer dan enkele grote betonnen blokken, maar het gevolg is dat mensen hun auto daar moeten achterlaten en aan de andere kant van de blokkade overstappen in een taxi. Of rondrijden, zoals wij toen we naar Salfit reden: aangezien de weg van 700 meter afgesloten was, maakten we een omweg van 18 kilometer. Alles is er op gericht om te zorgen dat Israëlische kolonisten en Palestijnen elkaar niet hoeven te kruisen: aparte wegen verbinden de respectieve woonplaatsen van elke groep, waarbij een systeem van tunnels en bruggen ervoor zorgt dat ook contact op kruispunten wordt vermeden. Bizar! In de Palestijnse dorpen zien we hier en daar echo’s van het recentste Amnesty rapport over het gebrek aan recht op water van Palestijnen. De muur snijdt boeren af van de meest vruchtbare stukken land, de zwarte watertanken op de daken kunnen een schietschijf worden van verveelde soldaten, de nederzettingen hebben zwembaden en groene tuinen terwijl de Palestijnse dorpen watertekort lijden, en de industrie van nederzettingen loost zijn afvalwater gewoon op braakliggende grond.
Al die vaststellingen op het terrein maken een grote indruk op ons, en zijn dan ook het onderwerp van veel discussies en vragen, binnen de groep en met onze gesprekspartners. Dat waren later op de dag nog de afvaardiging van de Europese Unie in Tel Aviv, 2 mensenrechtenorganisaties, de Belgische ambassadeur en Avi Primar, een vooraanstaand intellectueel. Ik onthoud vooral dat mensenrechtenorganisaties steeds meer te kampen hebben met actieve tegenwerking vanuit de regering. Gisha – een organisatie die ijvert voor bewegingsvrijheid in (en uit) Gaza (!) drukt ons op het hart dat buitenlandse druk moet gericht zijn op het vrijwaren van een democratisch klimaat in Israël. In de categorie ‘landen met grove en systematische mensenrechtenschendingen’ is Israël immers uniek in de zin dat het een democratische rechtsstaat is, waarbij de vrijheid van meningsuiting normaliter gewaarborgd is en mensenrechtenorganisaties doorgaans ongehinderd hun werk kunnen doen. Als dat onder druk komt, gaan belangrijke hefbomen voor rechtvaardigheid verloren.
Avi Primar brengt Israëlische en Palestijnse studenten samen om te studeren aan een Duitse universiteit. En hij gelooft in een duurzame oplossing voor Israël en Palestina, die hij zelfs al in detail uitgewerkt heeft. Gebaseerd op 2 staten natuurlijk, en met een rol voor een internationale troepenmacht. Interessant. En ook wel hoopvol eigenlijk. Fijn om de stem van de rede te horen, ook al is het een minderheidsstem.

Eva Brems

Een humanitaire catastrofe en apartheid op zijn Israëlisch

2009-11-04T00:55:00.009+01:00

We zijn één dag ver in onze zoektocht naar wat er zich werkelijk afspeelt tussen Joden en Palestijnen in dit land.

Deze morgen kregen we een bijna twee uur durende briefing van Allegra Pacheco, hoofd van de Advocacy Unit van OCHA, de VN-organisatie voor humanitaire zaken over wat er zich afspeelt in de bezette Palestijnse gebieden. Gaza, de westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem. Nauwgezet presenteerde deze VN-medewerkster van Joods-Amerikaanse origine de immense problemen. Een humanitaire en ecologische ramp in Gaza, De veroordeling door de internationale gemeenschap om een gehele bevolking collectief te straffen voor de (overigens onaanvaardbare) daden van sommigen. De absolute beperking van de bewegingsvrijheid van 1,43 miljoen Palestijnen. Het immense waterprobleem in die mate zelfs dat slechts 5 tot 10 procent van het water er echt drinkbaar is.

De westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem. Op een gebied van nauwelijks 5600 vierkante kilometer (minder dan 1/6 van België) wonen 2,3 miljoen Palestijnen en 480.000 Israeli's. De bewegingsvrijheid van de Palestijnen wordt helemaal beperkt door controlepunten, weg- en andere barrikades. Alleen al in de stad Hebron werpen de Israeli's meer dan 90 obstakels op die het vrije verkeer van Palestiijnen –scholieren, ouderen, werknemers of zwangere vrouwen- fel bemoeilijken. Erger dan dat is de bouw van een muur, op sommige plaatsen een 8 tot 10 meter hoge betonnen plaatconstructie met electrische prikkeldraad erbovenop. Een bijna onvoorstel en duivels plan: 413 kilometer muur is reeds gebouwd, 73 kilometer is in aanbouw en nog eens 223 kilometer is gepland. Een bouwwerk dat ruim 2 miljard dollar zal kosten. En de bouw van aparte wegen, controlepunten, en tunnels om het verkeer tussen Palestijnen en Joden koste wat het kost gescheiden te houden wordt begroot op nog eens extra 500 miljoen dollar. Wanneer de muur (het “hek” in het Israëlische jargon) afgewerkt is zal het vijf keer zo lang zijn als de Berlijnse muur die bijna dag op dag twintig jaar geleden gesloopt werd. De internationale gemeenschap oordeelt dat de bouw totaal illegaal is. Israël heeft wel het recht zich te beschermen tegen mogelijk vijandige aanvallen vanuit Palestijns gebied, maar dan moet de muur op de grens tussen Israël en de westelijke Jordaanoever gebouwd worden. Dat is nu niet het geval: op sommige plaatsen dringt de muur zeer diep Palestijns grondgebied binnen, enkel met de bedoeling Israëlische nederzettingen directe toegang tot Israël te geven. Ondertussen worden Palestijnse gemeenschappen uiteengereten. Er worden wegen aangelegd die enkel toegankelijk zijn voor Israëlis. Palestijnen krijgen hun eigen netwerk. Apartheid op zijn Zuidafrikaans …

De Westelijke Jordaanoever wordt zo opgesplitst in meerdere kleine en economisch onleefbare gebieden. Boeren hebben geen toegang tot hun land. Kinderen moeten enorme omwegen maken om hun school te bereiken. Zieken worden gedwongen een serieuze omweg te maken om een hospitaal te bereiken. Allen worden dagelijks vernederd bij het overschrijden van de controleposten en (grens)overgangen die bovendien niet permanent maar soms enkel sporadisch open zijn. En de Israëlische kolonisten leggen niet alleen beslag op territorium maar ook op de schaarse watervoorraden. Een kolonisten gezin verbruikt vaak vijf keer meer water dan een Palestijnse familie.

Nadien trokken we tweeënhalfuur lang op met Jeff Halper. Deze Joodse man doceert aan de Ben Gurion universiteit Beer Sheva en is de leider van het “Israeli Committee Against House Demolitions”. Het werd een hallucinante tocht. Wie het al gezien had, komt nog maar eens onder de indruk. En wie het voor de eerste keer ziet en meemaakt maar er wel al veel gelezen heeft, kan zijn of haar ogen niet geloven. De realiteit overtreft de verbeelding. Jef is een spraakwaterval, een man die met kennis van zaken en een niet te blussen overtuiging deze vorm van onrecht permanent aanklaagt. Hij troont ons mee –in de plessende regen- van de ene nederzetting naar de andere, toont ons hoe de infrastructuurvoorzieningen langs “Israëlische” zijde of in de nederzettingen ontzaglijk beter is dan aan de Palestijnse kant. Op enkele toentallen meters rijd je van een modern westers gebied naar een gebied dat dicht bij het niveau van de minst ontwikkelde landen op deze aardbol ligt. Geen of nauwelijks watervoorziening, geen huisvuilophaling, geen postbedeling, dagelijkse pesterijen, uitzichtloosheid. Een economie en een landbouw zonder reële kansen. En een pientere maar helaas helse aanpak van de Israëlische autoriteiten. Mensen in de nederzettingen zijn duidelijk meer waard dan de doodgewone Palestijn …

Jeff brengt wat we leerden op de VN-organisatie in de realiteit. Verbazing, kwaadheid, en ongeloof maken zich van ons meester. Hoe is dit alles mogelijk? We eindigen in Oost-Jeruzalem waar Palestijnen weggepest worden, nieuwe Joodse nederzettingen gebouwd worden en huizen schaamteloos worden vernietigd onder het (belachelijke?) argument dat ze er neergepoot werden zonder bouwvergunning. Mensen worden zo van de ene op de andere dag op straat gezet. Ze worden bang wakker omstreeks 5 uur ‘s morgens omdat ze weten dat de bulldozers vanaf 6 uur een ongewenst en vernietigend bezoek kunnen brengen in hun wijken.

’s Namiddag trekken de parlementairen naar de Knesset. Ze praten er twee uur lang met Labour Parlementslid Daniel Ben Simon en Kadima-parlementslid Nachman Shai. De anderen ontmoeten Israëlische en Palestijnse ouderes die de voorbije jaren een kind verloren in het conflict maar desondanks samen op weg gaan op zoek naar vrede en verstandhouding.

Maar daarover later meer.

Aangekomen in Jeruzalem

2009-11-03T02:37:00.004+01:00

Van 2 tot 8 november organiseren 11.11.11. en Broederlijk Delen een bezoek aan Israël en de bezette Palestijnse gebieden. Op deze blog laat ik jullie onze zoektocht van nabij volgen.

Na zowat 4,5 uur vliegen landden we met de delegatie in Tel Aviv. De delegatie: dat zijn Jos Geysels (11.11.11), Brigitte Herremans en Paul De Greve (beiden Broederlijk Delen), Jan Renders (ACW), Rudy De Leeuw (ABVV), Annemie Janssens (KAV), Eva Brems (Amnesty International Vlaanderen), en de politici Hilde Vautmans (Open VLD), Nahima Lanjri (CD&V), Dirk Van der Maelen (SP.A) en Bart Staes (Groen!).

Eigenlijk raakten we al bij al vrij vlot doorheen de controle. Alleen Nahima Lanjri kreeg het even moeilijk: de grensbeambten wilden kost wat kost weten hoe haar vader en grootvader heetten.

Omstreeks kwart na twee lokale tijd (in België was het toen nog maar 1.15) bereikten we ons hotel en tijdelijk hoofdkwartier in Jeruzalem. Het wordt een korte nacht. Ontbijt en briefing om 8.30 uur. Daarna een bezoek aan OCHA, de VN-organisatie voor humanitaire zaken over de obstakels voor Palestijnse bewegingsvrijheid en de Muur. We trekken ook heel wat tijd uit voor een terreinbezoek aan de nederzettingen en de Muur rondom Jeruzalem. 's Namiddags ontmoeten de parlementsleden enkele collega's in de Knesset. En 's avonds dineren we met de Belgische consul in Jeruzalem.

Doel van de reis is informatie verzamelen over de situatie in Israël en de Palestijnse gebieden. We voeren gesprekken met kopstukken van politieke partijen, politieke observatoren en dissidenten, het middenveld en de academische wereld.

Hernieuwbare energie: de wind in de zeilen?

2009-07-26T17:08:00.004+02:00

In de sector van de hernieuwbare energiebronnen volgt het ene initiatief het andere op.

Enkele weken geleden (13 juli 2009) kondigde een consortium van voornamelijk Duitse bedrijven, waaronder RWE en E.on, aan dat ze het “Desertec Industrial Initiative” oprichtten om zo voldoende financiële middelen bijeen te brengen voor een gigantisch zonneproject in Noord-Afrika. Bedoeling: zowat 15 procent van Europa’s elektriciteitsproductie opwekken.

En vorige week kondigde EDF Energies Nouvelles (EDF EN) aan dat het een samenwerking opstartte met de Amerikaanse zonnepanelenfabricant First Solar. Er zal een kleine 90 miljoen euro geïnvesteerd worden in de bouw van een zonnepark met een initieel vermogen van zowat 100 Megawatt Peak (MWp). Vanaf de tweede helft van 2011 vinden zo meer dan 300 mensen een nieuwe baan. Daarmee start First Solar voor het eerst een project in Frankrijk. Het heeft al andere projecten lopen in Duitsland, de VS en Maleisië.

En in De Standaard van dit weekend lees ik dat de financiering van de eerste fase van een tweede Belgisch windpark op zee rond is. Dat tweede windpark zal verrijzen op de Blighbank, zo'n 47 kilometer uit de Belgische Kust. Initiatiefnemer Belwind hoopt in september 2010 de eerste stroom te produceren voor Electrabel. Het park zou een vermogen hebben van 165 megawatt (MW) . In een tweede fase zou de capaciteit zelfs opgetrokken worden tot 330 MW. Kostprijs van de eerste fase: 613,9 miljoen euro.

Het zijn berichten die me leuker in de oren klinken dan de keuze voor nieuwe kerncentrales. Dat de bouw van nieuwe kerncentrales overigens niet probleemloos verloopt, wordt duidelijk bewezen door de nieuwe Finse kerncentrale in Olkiluoto. Die bouw sleept nu al meer dan vier jaar aan. Het oorspronkelijke prijskaartje van 3 miljard euro loopt ondertussen al op tot meer dan 4,2 miljard. En het Franse Areva, de bouwer van het hele complex, durft al lang niet meer voorspellen wanneer de kerncentrale in gebruik zal kunnen worden genomen.

Mij lijkt in elk geval een resolute keuze voor hernieuwbare energiebronnen slimmer, schoner en goedkoper ...

Heel erg bedankt!

2009-06-12T09:46:00.004+02:00

Het was voor mezelf en velen van jullie heel erg spannend. Uiteindelijk haalde ik de negende Vlaamse zetel op dertien. De tiende was voor Ivo Belet van CD&V, de elfde voor Derk-Jan Eppink (LDD), de twaalfde voor Dirk Sterckx (Open VLD) en de dertiende voor Said Al Khadraoui van SP.A.
Ik ben tevreden met mijn resultaat: 97.036 voorkeurstemmen op een totaal van 322.149 stemmen. Voor het Vlaams Parlement halen we 278.211 stemmen. We scoorden dus Europees zeer goed.

Maar ik ben ook heel blij met de resultaten van de groene partijen elders. De Groene groep in het EP zal fors uitbreiden. In het vorige parlement zetelden 43 leden, waarvan 35 groenen. In de komende periode nu al zeker 53, waarvan minstens 46 groenen. Ook de regionalisten van de EVA deden het goed: die groeien van 5 tot minstens 7 leden. De Oostenrijkers vaardigen opnieuw twee parlementsleden af. Ecolo stijgt van 1 naar 2. De Fransen stijgen van 6 naar 14. De Duitsers van 13 naar 14. Voor het eerst zal een Griekse groene in het EP zetelen. De Luxemburgers behouden hun zetel. GroenLinks van Nederland stijgt van 2 naar 3. De Catalaanse groenen behouden hun zetel. De Zweedse groenen verdubbelen hun aantal van 1 tot 2, net zoals de Finse groenen. En de Engelse groenen behouden hun twee zetels. Bij dit alles moet ook vermeld worden dat het vorige EP 785 parlementsleden telde en het nieuwe 736. Ons soortelijk gewicht verhoogt dus aanzienlijk! Al bij al een fantastisch resultaat.

De nieuwe fractie komt voor het eerst bijeen volgende week op 16 juni. Tijd dus om even te recupereren. Maar ik kan jullie garanderen dat ik er de komende vijf jaar weer keihard tegenaan zal gaan.

Groene groeten en nogmaals: bedankt voor alle steun, elke aanmoediging en de vele gelukwensen,

Bart Staes

Europese heffing op aandelentransacties

2009-06-04T12:35:00.000+02:00

Speculatieve transacties en de hitsige drang naar woekerwinsten moeten worden afgeremd. Dat is één van de lessen uit de kredietcrisis. Daarom pleit ik samen met de andere groene partijen in Europa, voor een Europawijde heffing op transacties in aandelen, andere effecten en kredietderivaten. Zo betaalt de financiële sector, die de crisis heeft veroorzaakt, mee aan een duurzaam herstel. Daar wil ik me, indien herverkozen, in een volgende zittingsperiode hard voor maken.

Het testosteronkapitalisme ondermijnt de stabiliteit van Europese bedrijven en financiële markten. Bedrijven staan onder druk om hun aandeelhouders hoge rendementen te bieden. Dat gaat vaak ten koste van een solide bedrijfsvoering, werknemers en duurzame investeringen. De opkomst van kredietderivaten, zoals ongedekte hypotheekobligaties en de fictieve doorverkoop van kredietrisico’s, heeft de financiële sector gedestabiliseerd.

Het feit dat nieuwe bonusrondes in Wall Street en the City toont aan dat de financiële macho’s een aantal essentiële lessen blijkbaar nog steeds niet geleerd hebben. Enige bescheidenheid is een ontbrekende eigenschap in deze sector. De testosteron giert nog door hun aderen. Een reden te meer om als overheden en wetgevers met concrete en structurele maatregelen te komen!

Een heffing op transacties maakt de snelle, speculatieve koop en verkoop van effecten, zoals bij short selling en het overvallen van bedrijven door hedgefunds, minder aantrekkelijk. Het wordt minder rendabel om het kleinste prijsverschil te exploiteren en financiële producten eindeloos te herverpakken tot derivaten waarvan de risico’s nauwelijks meer te doorgronden zijn. Daarentegen drukt de heffing nauwelijks op beleggers die investeren voor de lange termijn. Zo draagt de heffing bij aan de stabiliteit in de financiële sector.

Transacties binnen de financiële wereld zijn onbelast. Dat is waanzin. Het is onverdedigbaar dat de bankensector en de financiële wereld, de hoofdschuldige van de huidige crisis, fiscaal bevoordeeld wordt boven burgers en ondernemers. Met een transactieheffing kunnen we de sector laten meebetalen aan de duurzame economie van na de crisis.

Een heffing van bijvoorbeeld 0,01% op alle transacties in effecten en kredietderivaten binnen de Europese Unie levert tenminste 70 miljard euro per jaar op. Die opbrengst komt ten goede aan de Europese begroting. De EU kan dan de klimaatsteun aan ontwikkelingslanden op zich nemen. Dat ontlast meteen ook de begrotingen van de lidstaten.

Ontwikkelingslanden hebben het meest te lijden onder de kredietcrisis én de klimaatcrisis. Maar de crisis maakt EU-landen huiverig om arme landen hulp te beloven voor de aanpassing aan klimaatverandering, bescherming van bossen en investeringen in duurzame energie. Als er niet snel een concreet bod van de EU komt, van minstens 35 miljard euro per jaar , dreigt de klimaattop in Kopenhagen in december te mislukken. Terwijl iedereen weet dat we een mondiaal klimaatverdrag dringend nodig hebben.

De resterende opbrengst van de transactieheffing moet de EU gebruiken voor investeringen in een duurzame, innovatieve economie. Denk aan de aanleg van een Europees supernet voor groene stroom. Dat is een typische taak voor de Europese Unie.

Mijn strijdpunt voor Europa

2009-06-01T08:58:00.001+02:00

De Green New Deal! De groenen stellen dat wat we nu meemaken een samenkomst is van drie, met elkaar verbonden crises: een economische, een ecologische en een sociale. De groene fractie in het EP verzet zich daarom tegen het promoten van een ‘Europees herstelplan’ dat bestaat in het terug op gang brengen van het oude model.

Het pompen van enorme sommen in dat model is dus een serieus risico op het verdiepen van de ecologische en sociale crises. Dus niet domweg de vraag aanjagen om zo de productie weer op peil te brengen. Volgens de groenen moet het economische herstelplan veel groter zijn, maar vooral beter gecoördineerd, doelgerichter dan hetgeen waartoe de Europese leiders besloten. Hieraan gekoppeld is er de noodzaak om nieuwe financiële financieringsinstrumenten mogelijk te maken, bestaande financieringsbronnen te heroriënteren (Europese Investeringsbank, Structuurfondsen enz).

De groenen vinden dat de huidige aanpak niet Europees genoeg is en bovendien niet consequent gefocust is op toekomstige behoeften. Energieproductie en -voorziening zijn hier cruciaal. Verschillende eng gedefinieerde nationale plannen moeten overkoepeld worden door een Europese energiestrategie.

Het is dus eenvoudig: de bulk van de geplande investeringen moeten naar duurzame, ecologische investeringen gaan. In de eerste plaats voor alles wat met energie te maken heeft, maar niet alleen daar. Europa moet na het landbouwbeleid nu proberen zelfvoorzienend te worden wat energie betreft.

Een gezamenlijke aanpak zal meer opbrengen dan de vrije markt ooit zou kunnen: lagere energiefacturen, minder energieafhankelijkheid van staten als Rusland, minder oorlogen om fossiele brandstoffen, een rem op klimaatverandering, een betere levenskwaliteit voor burgers (minder vervuiling).

Een vergroening van de economie heeft de potentie om miljoenen nieuwe en duurzame jobs in Europa te creëren en levert een dividend dat voor iedereen van belang is, niet alleen voor een handvol aandeelhouders. De Europese Commissie raamt het aantal groene jobs vandaag al op 3,5 miljoen. 8 miljoen als je ook allerlei toeleveranciers meerekent.

Een investering van 120 miljard euro in hernieuwbare energie (1 procent van het Europese BNP) zal volgens een recente studie al ruim 2 miljoen nieuwe jobs opleveren. Een investering van 100 miljard euro per jaar in groene technologie kan in heel Europa ongeveer 5 miljoen jobs opleveren, waarvan de helft in de komende twee jaar. De volgende industriële revolutie kan niet anders dan een Groene revolutie zijn. Gezondheid!

Tegelijk moet via strenge regulering, het financiële systeem weer stabiel en betrouwbaar gemaakt worden. Ten eerste via regelgeving die een te grote concentratie van geld en macht onmogelijk maakt. Banken moeten dus weer een precieze taakomschrijving krijgen en weer dienaars van de reële economie worden. De laatste decennia was dat principe juist omgedraaid.

Er moeten internationale regels komen omtrent afdwingbare transparantie, open boekhouding en supervisie, hetgeen dus vloekt met bankgeheimen en belastingparadijzen. De regels voor financiële instellingen betreffende de solvabiliteit en het doen van risicovolle transacties moeten scherper dan die onder de Basel II afspraken. Elke financiële instelling die zich niet wil onderwerpen aan internationale regels kan gesanctioneerd worden.

Er moet een bevoegdheid komen voor de Europese Centrale Bank als Europese financiële waakhond die op die regels toeziet en ook op internationaal niveau moet er zo’n supervisor komen. Vertrouwen is goed, controle is beter.

En tot slot, de zogenaamde Lissabon-strategie, het paradepaardje van Barroso. Die strategie moet dit jaar geëvalueerd worden. Duidelijk is dat een premisse van die strategie om vooruitgang te meten, niet deugt. Want economische groei kan geen doel op zichzelf zijn. Het moet gerelateerd worden aan indicatoren rond welzijn, leefbaarheid en ecologische grenzen.

Global warming causes 300,000 deaths a year, says Kofi Annan thinktank

2009-05-29T13:31:00.004+02:00

Net gelezen in de Guardian. Dit doet toch wel even nadenken.

Een rapport van een denktank van voormalig VN-secretaris-generaal Kofi Annan stelt dat als we er niet voor zorgen dat de uitstoot van broeikasgassen tussen nu en 25 jaar onder controle wordt gebracht (en dat is veel meer dan de 20 procent die de EU nu wil realiseren met haar klimaatplan) dan zullen:

- 310 miljoen mensen serieuze gezondheidsproblemen krijgen omwille van de stijgende temperaturen,
- 20 miljoen mensen nog armer worden,
- 75 miljoen mensen milieuvluchtelingen worden omdat ze hun woonplaatsen zullen moeten verlaten omwille van de klimaatverandering.

Tijd voor actie dus: Think big. Vote Green.

Hieronder het artikel:

Climate change is greatest humanitarian challenge facing the world as heatwaves, floods and forest fires become more severe.

John Vidal, environment editor
guardian.co.uk, Friday 29 May 2009 11.03 BST

Climate change is already responsible for 300,000 deaths a year and is affecting 300m people, according to the first comprehensive study of the human impact of global warming.

It projects that increasingly severe heatwaves, floods, storms and forest fires will be responsible for as many as 500,000 deaths a year by 2030, making it the greatest humanitarian challenge the world faces.

Economic losses due to climate change today amount to more than $125bn a year — more than the all present world aid. The report comes from former UN secretary general Kofi Annan's thinktank, the Global Humanitarian Forum. By 2030, the report says, climate change could cost $600bn a year.

Civil unrest may also increase because of weather-related events, the report says: "Four billion people are vulnerable now and 500m are now at extreme risk. Weather-related disasters ... bring hunger, disease, poverty and lost livelihoods. They pose a threat to social and political stability".

If emissions are not brought under control, within 25 years, the report states:

• 310m more people will suffer adverse health consequences related to temperature increases

• 20m more people will fall into poverty

• 75m extra people will be displaced by climate change.

Climate change is expected to have the most severe impact on water supplies . "Shortages in future are likely to threaten food production, reduce sanitation, hinder economic development and damage ecosystems. It causes more violent swings between floods and droughts. Hundreds of millions of people are expected to become water stressed by climate change by the 2030. ".

The study says it is impossible to be certain who will be displaced by 2030, but that tens of millions of people "will be driven from their homelands by weather disasters or gradual environmental degradation. The problem is most severe in Africa, Bangladesh, Egypt, coastal zones and forest areas. ."

The study compares for the first time the number of people affected by climate change in rich and poor countries. Nearly 98% of the people seriously affected, 99% of all deaths from weather-related disasters and 90% of the total economic losses are now borne by developing countries. The populations most at risk it says, are in sub-Saharan Africa, the Middle East, south Asia and the small island states of the Pacific.

But of the 12 countries considered least at risk, including Britain, all but one are industrially developed. Together they have made nearly $72bn available to adapt themselves to climate change but have pledged only $400m to help poor countries. "This is less than one state in Germany is spending on improving its flood defences," says the report.

The study comes as diplomats from 192 countries prepare to meet in Bonn next week for UN climate change talks aimed at reaching a global agreement to reduce greenhouse gas emissions in December in Copenhagen. "The world is at a crossroads. We can no longer afford to ignore the human impact of climate change. This is a call to the negotiators to come to the most ambitious agreement ever negotiated or to continue to accept mass starvartion, mass sickness and mass migration on an ever growing scale," said Kofi Annan, who launched the report today in London.

Annan blamed politians for the current impasse in the negotiations and widespread ignorance in many countries. "Weak leadership, as evident today, is alarming. If leaders cannot assume responsibility they will fail humanity. Agreement is in the interests of every human being."

Barabra Stocking, head of Oxfam said: "Adaptation efforts need to be scaled up dramatically.The world's poorest are the hardest hit, but they have done the least to cause it.

Nobel peace prizewinner Wangari Maathai, said: "Climate change is life or death. It is the new global battlefield. It is being presented as if it is the problem of the developed world. But it's the developed world that has precipitated global warming."

Calculations for the report are based on data provided by the World Bank, the World Health organisation, the UN, the Potsdam Insitute For Climate Impact Research, and others, including leading insurance companies and Oxfam. However, the authors accept that the estimates are uncertain and could be higher or lower. The paper was reviewed by 10 of the world's leading experts incluing Rajendra Pachauri, head of the UN's Intergovernmental Panel On Climate Change, Jeffrey Sachs, of Columbia University and Margareta Wahlström, assistant UN secretary general for disaster risk reduction.

Waarom ligt niemand wakker van Europa? En is dat een probleem?

2009-05-29T10:19:00.002+02:00

Niemand, lijkt me overdreven. Maar de betrokkenheid bij de Europese democratie is te gering: als de helft van de Europese kiezers zijn stem komt uitbrengen is het veel.

Deels heeft dat te maken met een gebrek aan kennis en informatie, hetgeen weer samenhangt met een gebrek aan serieuze, structurele media-aandacht voor wat er gebeurt. Enkele goede uitzonderingen daargelaten willen media hun journalisten alleen maar over de EU laten berichten als er schandalen zijn.

Ik ben de eerste om - mede vanuit mijn werk in de commissie begrotingscontrole of de anti-fraude commissie - wantoestanden aan te klagen. Het was overigens de groene fractie die aan de basis lag van het wegsturen van de Europese commissie onder Santer, tien jaar geleden.

Voorts bestaat er een groeiende en deels begrijpelijke onvrede en onbehagen bij mensen, als gevolg van onzekerheid, mondialisering, migratie. En zij projecteren die onvrede op elites en op een abstract en ingewikkeld project genaamd Europese Unie. Daarnaast moeten politici ook de hand in eigen boezem steken en hun werk als Europees volksvertegenwoordiger serieus nemen en bereid zijn daarover verantwoording af te leggen.

Het klinkt opschepperig maar ik heb mijn job zeer serieus genomen: volgens verschillende beoordelingen scoor ik goed. Ik eindigde op parlorama.eu op de 41ste plaats van de 785 parlementsleden omdat ik aan 98% van de zittingen deelnam. En begin deze week eindige ik op de 7e plaats in een onderzoek van Open Europe die onderzocht hoe zij stemden en werkten op thema's als het promoten van transparantie, het afleggen van verantwoording en democratische hervormingen. Nu is Open Europe de vertolker van heel wat eurosceptische gevoelens. Daar als zevende eindigen betekent meteen dat je ook als pro-europeaan kritisch kan zijn over Europa zonder populistisch te (moeten) worden.

Tegelijk zie ik soms tandenknarsend toe hoe sommige politic - zie het schandaal in Engeland - het niet zo nauw nemen met regels en belastinggeld. Het voedt anti-politiek en een asociale ieder-voor-zich mentaliteit (die in sinds 1989 door de neoliberale storm toch al sterk vertegenwoordigd was). Dus ik denk dat politici ethiek en het dienen van een algemeen belang weer voorop moeten stellen.

Maar iedereen zijn verantwoordelijkheid: het is ronduit lichtzinnig en zelfs gevaarlijk wanneer Europese burgers makkelijk vergeten dat het Europese project een in de Europese geschiedenis ongekend lange periode van grote welvaart en vrede heeft gebracht.

De actuele paradox is dat steeds meer concepten van vrouwe Europa zoals milieubeleid en sociale bescherming overal ter wereld worden overgenomen, maar dat de Europeanen in haar boezem spugen. Of ongeïnteresseerd wegkijken. Het Europees Parlement krijgt met het Verdrag van Lissabon nog meer bevoegdheden en macht, en steeds minder mensen nemen de moeite om te stemmen. Of ze stemmen zogezegd eurosceptisch of eurorealistisch, partijen met vooral negatieve antipolitiek. In Nederland wil de Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders (grootste in de peiling) zelfs het Europees Parlement afschaffen.

Ik zou het dus meer dan tragisch vinden als een meerderheid van de Europese kiezers niet eens de moeite neemt – en in vele landen waarschuwt men daarvoor – om naar de stembus te gaan. Het is aan ons – politici – maar ook media, maatschappelijke organisaties, wetenschappers en geëngageerde burgers om zoveel mogelijk mensen te inspireren en tegen de zelfverklaarde eurosceptici of de zogenaamde eurorealisten in te wijzen op het ongekende succes van gedeelde Europese solidariteit en vredesbeleid.

Welke rol kan Europa spelen in de aanpak van de crisis?

2009-05-28T15:02:00.000+02:00

Never waste a crisis: in deze tijden van crisis moet de Europese Unie niet minder dan zichzelf heruitvinden. Europa kan en moet meer doen en vooral beter. Meer door eenvoudigweg meer te investeren en beter door die investeringen voor een veel groter gedeelte te investeren in die sectoren die een duurzame toekomst hebben: eco-technologie in bijvoorbeeld waterzuivering, isolatie, afvalverwerking, nieuwe bio-chemie, CO2-arm transport, duurzame energiebronnen enz.

Dit is geen groene dromerij, maar realiteit. Uit de eerste resultaten van een in opdracht van de Europese groene fractie gemaakte studie (het Duitse Wuppertal Instituut) blijkt dat de mondiale markt van eco-industrie nu al goed is voor 1000 miljard euro en tegen 2020 zal verdubbelen. In de EU echter gaat om 'maar' 270 miljard, ofwel 2,7 % van het BNP. De potentie voor duurzame groei en werkgelegenheid is gigantisch (nu al 1,8 miljoen jobs in Duitsland alleen) nu ook China en andere groeilanden deze sectoren in een rap tempo ontdekken.

De Europese groenen voeren daarom gezamelijk campagne met een Green New Deal als streefdoel, dat ook na de verkiezingen hét strijdpunt van de groenen blijft. Wereldleiders als Al Gore en Ban Ki-moon pleiten er letterlijk voor, wetenschappers wijzen op de noodzaak, vakbonden maatschappelijke organisaties zien het nut.

Zelfs Guy Verhofstadt gaf afgelopen zondag het in een TV-debat met mij, Van Brempt en Dehaene toe. Hij zei letterlijk: "Bart Staes en zijn beweging hebben al een hele tijd gepleit voor zo'n groene innovatie. Daarin moeten we objectief zijn. Maar nu is er een consensus. Hoe kunnen we naar een niet-fossiele economie gaan".

Het probleem is dat er in Europa géén consensus is! Sterk vertegenwoordigde groene partijen zijn in heel Europa nodig om deze 'groene innovatie' ook echt te bewerkstelligen. Zelfs heel recente stemmingen tonen het zwart op wit aan aan: veel partijen of politici praten wel groen, maar stemmen in het Europees Parlement grijs.

En ook keiharde cijfers uit de studie tonen aan dat onze kritiek op de Europese herstelplannen juist zijn: de VS investeren ongeveer 2 % van het BNP in herstel van de economie en daarvan is zo'n 12 procent groen. China geeft ruim 7 % van het BNP uit en daarvan is zo'n 38 % groen. (Zuid-Korea zit op 80% groene investeringen!). De EU 27 geeft maximaal 1 % uit van het BNP uit aan daarvan is hooguit 17 % groen (verschil per lidstaat en de bedragen zijn veel lager). Voor België is dit 2,8 miljard dollar met een groen aandeel van quasi nul. Voor Vlaanderen is dat 1,18 miljard dollar met een groen aandeel van bijna 6 %.

Als kippen zonder visie rennen politici met emmers geld van de ene financiële put of bank naar de andere fossiele industrie, om maar te hopen dat de sputterende economische motor weer gaat draaien en we rustig naar business as usual kunnen. Tegen beter weten in, natuurlijk. Want de meeste politici weten donders goed dat het nooit meer hetzelfde wordt. Het kán ook nooit meer hetzelfde worden omdat de westerse wereld keihard met de neus op de grenzen van de zogenaamd grenzeloze groei is gebotst.

Maar daarom hoeft er nog geen afschuwelijke tijd aan te breken. Als er nu en de komende jaren juiste politieke en persoonlijke keuzes worden gemaakt, kan het juist een tijd van optimisme en hoop worden. Precies datgene waarmee president Obama de Amerikaanse nachtmerrie weer naar een droom probeert te masseren.

Waar liggen de grenzen van de Europese Unie? En moeten we Turkije toelaten?

2009-05-27T11:34:00.001+02:00

Ik zie Europa in de eerste plaats nog steeds als een vredesproject. Het is de op wereldschaal best geslaagde oefening in conflictpreventie ooit. De meeste uitbreidingen van de EG (later EU) waren steeds succesvolle oefeningen om te zorgen voor stabiliteit, democratie, welvaart en welzijn; En dat niet alleen in de landen die toetraden maar ook in de oorspronkelijke lidstaten.

Toen ik op de banken van de middelbare school zat, waren 13 van de huidige 27 lidstaten nog dictaturen: Spanje, Portugal en Griekenland en de tien voormalige Oostbloklanden. De uitbreiding zorgde er telkens voor dat de nieuwe, jonge en prille democratieën uitzicht kregen op stabiliteit. Het is een trage vooruitgang geweest, die dag aan dag moet vervolledigd worden. Ook een mogelijke uitbreiding met de landen van het voormalige Joegoslavië moet in dat licht bekeken worden. Serven en Kosovaren kunnen alleen in zekerheid en met een gerust gemoed samenleven als ze uitzicht hebben op lidmaatschap van de EU.

En in dat licht bekijk ik ook de gesprekken met Turkije, een land met wie we veel meer geschiedenis delen dan velen willen weten.

Vooreerst: al in 1963 werd Turkije uitzicht op lidmaatschap beloofd. Dat werd herhaaldelijk bevestigd tot diep in de jaren 90. Fatsoen in de politiek betekent dat je die belofte honoreert. Dat was dus één van de redenen waarom ik in december 2004 stemde voor het opstarten van de onderhandelingen met Turkije over mogelijk lidmaatschap.

Het is eens te meer een oefening in conflictpreventie. Doorheen de gesprekken Turkije de weg tonen naar meer democratie, eerbied voor de rechtsstaat, respecteren van de rechten van minderheden. De minderheden in Turkije (Alevieten, Koerden, etc.) vragen ons allemaal de onderhandelingen te gebruiken om hun rechten te versterken en te vrijwaren...Het is nog niet perfect maar er is progressie. Bovendien moet Turkije doorheen de onderhandelingen onze milieu- en sociale normen overnemen. Ook dat is een goede zaak.

Zullen de onderhandelingen lukken? Zullen we erin slagen Turkije de goede kant uit te duwen? Wordt Turkije een moderne staat? Ik weet het niet. Wel weet ik dat op dit moment er pas een akkoord is over één van de 35 hoofdstukken waarover de EU en Turkije het eens moeten zien te worden.

Maar ik vind het belangrijk deze oefening te doen. Als pakweg over 15 jaar Turkije inderdaad ten goede is veranderd dan hebben we een ongelofelijke bijdrage geleverd aan de democratie en aan stabiliteit in onze directe levenssfeer. En daarom hoop ik dat de onderhandelingen zullen slagen. Pas als die mislukken kunnen we nadenken over andere formules. Als u mij vraagt morgen te stemmen over lidmaatschap: dan stem ik duidelijk neen. Want op dit ogenblik voldoet Turkije niet aan de voorwaarden.

Overigens is de toetreding van Turkije tot de EU geen zaak voor het EP waarvoor we op 7 juni stemmen, want het zal zeker niet voor de eerste vijf jaar zijn. Toch spreken vele politici nu graag over Turkije omdat ze daarmee kunnen scoren door in te spelen op de anti-islamitische sentimenten, die zij vaak mede zelf gecreëerd hebben. Iemand als president Obama ziet intussen ook in dat dit ons alleen maar verder weg van een veiliger wereld brengt.

Bankieren kan ook op een eerbare wijze

2009-04-04T16:52:00.000+02:00

Op de G20 top praatten wereldleiders over niet minder dan het redden van de wereldeconomie en een nieuwe mondiale financiële architectuur. Vele politiek leiders tonen graag staatsmanschap. Maar misschien moeten we het in Europa eerst toch nog eens over ethiek, eerlijkheid en transparantie hebben. Want de EU heeft een lelijke januskop.
Bankiers, managers, aandeelhouders én beleidsmakers hebben zich de laatste jaren gedragen als lemmingen. Ondanks dat velen eigenlijk wisten of hadden moeten of kunnen weten dat het handelen in financiële producten die ze zelf niet begrepen, onverantwoorde risico’s met zich meebracht, renden ze keihard door richting de afgrond. Dankzij het veiligheidsnet, genaamd overheden en belastinggeld, zijn de meesten – behalve investeringsbank Lehman Brothers – voorlopig niet in die afgrond gedonderd en overeind gebleven.
Miljardair en filantroop George Soros schreef deze week dat het redden van financiële instellingen in westerse landen op zich een goede zaak was, maar wel met het perverse bij-effect. Omdat Afrikaanse en Zuidoost-Aziatische landen niet hetzelfde konden doen voor hun in nood verkerende financiële instellingen, vloeide er kapitaal van deze perifere landen naar rijke centrumlanden. Protectionisme wordt dezer dagen door iedereen verfoeid, maar vond het eerst plaats in de financiële wereld.
Het is erg verontrustend dat de Europese Unie pleit voor meer toezicht en regulering op de eigen financiële sector maar in Afrikaanse landen juist op de oude voet verder gaat.
De EU is volop bezig samenwerkingsakkoorden (Economic Partnership Agreements, EPA’s) af te sluiten met alle zogenaamde ASC-ontwikkelingslanden (Afrika, Stille Zuidzee en Caribisch gebied). Dit gebeurde onder druk van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) die tegen de speciale handelstarieven voor die landen is. De ASC-landen, veelal voormalige koloniën van Europese landen, kregen onder iets gunstiger voorwaarden toegang tot de Europese markt.
Vorige week - dus een week voor de G20-top - waar Europese leiders een pleidooi houden voor regulering van de financiële sector en bijvoorbeeld het aan banden leggen van belastingparadijzen werd het eerste EPA beklonken met Cariforum, een organisatie van Caribische landen. In de EPA´s wordt voorzien dat de landen alle financiële diensten volledig moeten liberaliseren. De helft van de Cariforum-landen zijn officieel erkend als belastingparadijzen. Dat betekent dat er dus alweer volop achterpoortjes worden gemaakt voor de handel in allerlei rommelkredieten en zwart geld zonder enig toezicht. Dat is gezien de impact van de huidige crisis onverantwoord en onbegrijpelijk. Het is extra wrang, schreef econoom Joseph Stiglitz terecht, dat de armste landen het zwaarst getroffen dreigen te worden door de financieel-economische crisis, terwijl zij er geen deel aan hebben gehad. Stiglitz is voorzitter van een VN-commissie die hervormingen voor 's werelds monetair en financieel systeem voorstelt in een voorlopig rapport. Dat rapport stelt dat in de derde wereld dit jaar 30 tot 50 miljoen mensen extra werkloos zullen worden en er 200 miljoen mensen in extreme armoede geduwd zullen worden.
Eén van de oorzaken van armoede is gebrek aan kapitaal en investeringen, hetgeen deels verklaard kan worden door kapitaalvlucht en belastingontduiking via belastingparadijzen. Op 10 maart onthulde de ngo Global Witness dat grote Europese banken als BNP Paribas, HSBC, Banco Santander en Barclays volop meewerken met het wegsluizen van geld van corrupte en niet-democratische leiders in Afrika en Centraal-Azië.
Gastheer van de G20, de Britse premier Gordon Brown, pleit ook voor een aanpak van belastingparadijzen, iets wat hij zelf als minister van Financiën weigerde. En nu hij het wél zegt te willen, meldde The Sunday Times afgelopen weekend dat premier Brown's minister verantwoordelijk voor beleid rond The City, het financiële hart in Londen, Lord Myners, zélf een afgeschermde trust heeft in belastingparadijs Jersey, om zo zijn aandelen in het Ermitage Hedge Fund 250.000 dollar af te schermen. De reactie luidde dat er netjes belasting is betaald, maar zijn dit de voorbeelden voor transparantie die politiek leiders aan burgers dienen te geven?
Misschien zou het goed zijn als Brown eerst een ‘mea culpaatje’ slaat? President Obama komt ook en toont opnieuw dat hij het nieuwe soort van leiderschap inhoud geeft: ‘Ik weet dat Amerika een deel van de verantwoordelijkheid draagt voor de rotzooi waar we in zitten. Maar ik weet ook dat we niet hoeven kiezen tussen een chaotisch en keihard kapitalisme en een onderdrukkend door de overheid geleide economie. Dat is de valse keuze die niet in het belang is van ons volk of van welk volk dan ook.’
Paul Krugman, Nobelprijswinnaar economie , citeerde deze week Larry Summers, destijds Amerikaans viceminister van Financiën. Summers noemde in een lezing van het jaar 2000 over de economische crisette die sommige landen als Argentinië, Rusland en Aziatische staten teisterde in de jaren ’90, enkele factoren waardoor de VS toen niet geraakt werd: goed gekapitaliseerde en gecontroleerde banken, transparante bedrijfsboekhoudingen...
Het zijn dit soort maatregelen waar ook Brown een week geleden in het Europees Parlement naar verwees. En Europa moet de leiding nemen bij het vinden van oplossingen voor de mondiale crisis op de G20-top vonden Brown en commissievoorzitter Barroso. Het zijn wel bij uitstek twee politici die pleitbezorgers waren van een deregulering van de financiële sector.
Net als de acht leden van de zogenaamde Larosière Group, die door de Europese Commissie werd aangesteld om te adviseren over hervormingen van de financiële wereld. Hoewel er best een Europees toezichthouder voor alle Europese financiële instellingen zou komen, (misschien zelfs mondiaal, het is immers een geglobaliseerde wereld?) wil voormalige IMF-topman Larosière afstappen van het 'onrealistische' idee van één Europese toezichthouder. Hij wil 'gestructureerd overleg tussen de nationale toezichthouders organiseren', terwijl gestroomlijnd Europees toezicht wellicht ook de werklast die nu al bestaat voor financiële instellingen zou kunnen verlichten.
Maar er is ook iets vreemd aan de hand met de samenstelling van de Larosière Group. Uit een onderzoek van ngo's 'Corporate Europe Observatory' en 'Friends of the Earth' bleek dat vier experts direct gelieerd zijn of waren aan grote financiële instellingen die medeverantwoordelijkheid dragen voor de financiële crisis (en de andere vier meer indirect):
* Jacques de Larosière: covoorzitter van de financiële lobby groep Eurofi en tot recent adviseur van BNP Paribas.
* Rainer Masera: ex managing director van de Europese arm van het failliete Lehman Brothers
* Onno Ruding: adviseur van Citigroup, eigenaar van Citibank.
* Otmar Issing: adviseur van Goldman Sachs
* Callum McCarthy: voormalig hoofd van de Britse 'Financial Services Authority'
* Leszek Balcerowicz: een prominent promoter van deregulering
* José Pérez Fernández: consultant voor enkele grote banken
* Lars Nyberg: bankier, nu vice-voorzitter van de Zweedse Nationale Bank.

Het is een beetje verontrustend als alleen bankmensen of adviseurs of controleurs van banken het Europese vertrouwen in de sector moeten herstellen. Financiën is te belangrijk om het alleen aan financiële specialisten over te laten. Professor Simon Johnson, ooit hoofdeconoom van het IMF, schrijft in The Atlantic dat de huidige Amerikaanse crisis veel parallellen vertoont met de crises uit de jaren ’90: “In de VS en de derde wereld speelden zakenbelangen van een elite – financiers, in het geval van de VS – een centrale rol bij het ontstaan van de crisis. Ze gokten almaar zwaarder, met de impliciete steun van de overheid, tot een ineenstorting onvermijdelijk was. Alarmerender is dat ze hun invloed nu gebruiken om precies het soort hervormingen te verhinderen die nu – en snel – nodig zijn om de duikvlucht van de economie te keren”.

Bankiers en managers, die moeten zich gewoon maar eens even beheersen – zoals Obama bij Jay Leno zei “enough is enough” en dus gewoon hun werk doen, ten dienste van de reële economie. Daarom tot slot enkele concrete voorstellen om de financiële sector weer meer ten dienste te stellen van de reële economie en mensen. Stel een Europese beroepseed voor bankiers in. Bescherm op Europees niveau de titel 'ethisch en duurzaam bankieren'. Beoordeel bij de beloning van het top management van banken niet alleen op basis van financiële criteria. Verplicht eerlijke duurzaamheids jaarverslagen door banken. Verplicht banken en financiële instellingen om te melden of spaargeld of belegging verzekerd is en zo ja op welk niveau. Verplicht vakbonden, pensioenfondsen en staatsbanken om hun reserves vooral te investeren in groene, ethisch verantwoorde beleggingsfondsen met het oog op werkgelegenheid (Green New Deal), milieu, mens. Maximale transparantie is nodig. Stimuleer het gebruik van lokale, niet-inwisselbare munteenheden (er zijn al 150 voorbeelden van!) om zo de lokale economie te versterken waar nodig. Spiegel investeerders niet langer die verleidelijke en onrealistische rendementen van minstens 15 % voor. Er is geen “free lunch” : hoe hoger de (verwachte) rendementen, hoe hoger de (zichtbare of onzichtbare) risico’s.

Europese blauwe vlag kleurt groen!

2009-03-27T10:00:00.001+01:00

Vanavond heb ik de eer en het genoegen om het congres van de Europese groene partijen in het Europees Parlement te mogen openen. Vrijdag en zaterdag organiseert de koepelorganisatie European Green Party (EGP) dit congres dat tevens de officiële aftrap is voor de Europese groene verkiezingscampagne. Meer dan duizend kandidaten en leden uit heel Europa zullen op 27 en 28 maart het Europees Parlement groen kleuren. Ik kijk er naar uit want dit soort bijeenkomsten zijn bij de groenen altijd inspirerend! En ja, ondanks de serieuze thema´s wordt er ook gelachen en gefeest.

Morgen wordt het Manifest 'Een Groene New Deal voor Europa' gestemd en gepresenteerd. Overal in Europa trekken de kandidaten ten strijde met dit pleidooi: investeer als Europese Unie massaal, maar op een doordachte en gecoördineerde manier in groene en innovatieve technologieën, die ons minder afhankelijk maken van de import van vervuilende energiebronnen als olie, steenkool en uranium. Investeer in een pan-Europees plan dat tot doel heeft om in Europa tegen 2030 alle stroom uit het hele gamma duurzame bronnen te genereren. Zij die zeggen dat dit niet kan, zeg ik eenvoudig yes we can.

Dat betekent een plan waarbij de hele EU - net als 50 jaar geleden met de EGKS en Euratom - gezamenlijk en massaal investeert in de uitbouw van een pan-Europees elektriciteitsnetwerk. Dat ook kleine landen kan koppelen aan de duurzame stroomproductie van bijvoorbeeld windmolenparken op de Noordzee, op waterkrachtcentrales in Noorwegen, duurzame biomassacentrales in Midden-Europa en zonnecentrales in Spanje en Portugal. Dat is goed voor innovatieve nieuwe werkgelegenheid, duurzame energievoorziening en structureel veel minder CO2-uitstoot.

De Green New Deal gaat ook over een grootscheeps overheidsprogramma dat huizen en kantoren isoleert: goed voor de werkgelegenheid, goed voor een lager energieverbruik en dus de portemonnee van burgers, instellingen en bedrijven. En ook weer goed voor het terugdringen van CO2-uitstoot. De Green New Deal gaat over het redden maar tegelijk drastisch hervormen van de autosector tot een industrie die werkt naar zero-uitstoot voertuigen.

Wij staan bepaald niet alleen. Overal ter wereld steunen invloedrijke stemmen ons verhaal. Volgende week op de G20 zal VN-baas Ban ki Moon de wereldleiders oproepen om de crisis te benutten als opportuniteit om de wereldeconomie te dirigeren naar duurzame groei en groene technologie en jobs: "Dit moet onderdeel vormen van elk mondiaal herstelplan."

En deze week werd de door het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken bestelde studie A Global GreenRecovery gepresenteerd door Ottmar Edenhofer, hoofdeconoom van het Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK) en de Brit Lord Nicholas Stern, hoofd van het milieu en klimaatonderzoeksprogramma van de London School of Economics and Political Science (LSE).

Zij stellen klaar en duidelijk dat een groene ombouw van de economie, op korte en lange termijn positieve economische effecten zal hebben. En de dreigende klimaatverandering kan indammen. En instabiliteit kan beperken, omdat er geen keiharde strijd om bijvoorbeeld olievoorraden meer nodig is. Doen we het niet, dan is elk economisch herstel futiel. Immers, zo gauw de olieprijs weer fors omhoog gaat, zitten we weer in de penarie! Kwestie van eco-logisch denken.

Ook een vooraanstaand Vlaams denker, econoom Geert Noels, denkt er zo over. In De Tijd schreef hij deze week: "De economische wereld heeft de knop omgedraaid. Of de olieprijzen nu hoog of laag zijn, of het nu crisis is of niet, de bedrijfswereld is er ondertussen van overtuigd dat er een probleem is met het klimaat en dat de toekomst groen zal zijn. Zij hebben al lang begrepen dat groen niet betekent terug naar de tijd van toen, dat groene producten ook meer comfort betekenen." In zijn boek Econoshock schrijft Noels terecht dat de ecologische schok de zwaarste van alle schokken kan worden. Noels is niet zo negatief over de politiek: "Kijk naar elk herstelplan dat overheden invoeren, allemaal hebben ze een groene touch. Groen is ook niet meer het monopolie van één politieke partij. Elke politieke partij heeft intussen een groen kantje."

Daar ben ik het niet met hem eens. In het EP merken we vaak genoeg dat andere politieke families groen spreken, maar lang niet altijd groen stemmen. Ik illustreer hun houding wel eens met een knipoog via deze uitspraak van de beroemde komiek Groucho Marx: "Wat kan mij het nageslacht schelen - heeft het nageslacht zich al ooit om mij bekommerd!?"

Het is een grappige oneliner...die wel een politieke houding weerspiegelt. Daarom - dat weet men intussen zelfs in de VS - hebben we politici nodig die voor echte verandering durven gaan. Supersize your vote, vote Green!

De heilige koe is ziekjes

2009-03-26T08:54:00.002+01:00

Het is een serieus probleem: net als in de VS dreigen ook Europese autofabrikanten in panne te vallen. Direct en indirect staat die industrie voor ruim 12 miljoen jobs (6 % van de actieve bevolking van de EU). Daarom keurde het Europees Parlement (EP) gisteren in Straatsburg een Resolutie goed die tot doel heeft die zieke industrie aan het euro-infuus te leggen. Een meerderheid van het EP vraagt ook aan de Europese Commissie om met name kleine en middelgrote ondernemingen te ondersteunen met financiële steun via de Europese Investeringsbank (EIB) en door overheidsgaranties voor leningen tegen een lage rente, in het bijzonder voor KMO's. Het EP dringt er bij de lidstaten op aan om er samen met de Commissie voor te zorgen dat alle maatregelen op Europees niveau 'coherent, doelmatig en gecoördineerd zijn.' Natuurlijk, maar dan wel graag in de juiste richting en niet in een doodlopende straat rijden!

Want het klinkt natuurlijk mooi in verkiezingstijd: de auto-industrie redden. Maar volgens mij hebben de sociaal-democraten, de christen-democraten en de liberalen door deze resolutie een ongezonde dosis kortzichtigheid laten zien. Die fracties stemden ervoor om de auto-industrie een zak geld te geven zonder er strenge, toekomstgerichte eisen rond duurzaamheid aan te verbinden. De autosector is niet alleen door de economische crisis in slecht vaarwater terecht gekomen. De sector had al een structurele overproductie van naar schatting 20%. Bovendien hebben de meeste autofabrikanten nagelaten om in milieuvriendelijke technieken te investeren. Tien jaar geleden al werd er in de EU met deze industrie een vrijwillige overeenkomst gesloten. Het doel was om hen zelf te laten werken aan zuiniger en dus minder CO2-uitstotende voertuigen. Maar helaas hebben ze zich daar weinig van aangetrokken. Nu lopen ze achter de feiten aan.

We moeten durven zeggen dat de autoproducenten weinig lijken te leren uit de huidige crisis, net als de grote politieke families. Andermaal blijkt dat ze louter lippendienst bewijzen aan de klimaatcrisis. Ze lijken niet te willen zien dat we door intelligent, Europees industriebeleid de technologische vooruitgang kunnen stimuleren en daarmee duurzame jobs, en tegelijkertijd klimaatproblemen kunnen bestrijden. De CO2-emissies van de vervoersector zijn blijven stijgen (goed voor ongeveer een derde van alle CO2), terwijl die in alle andere sectoren gedaald zijn.

Anders dan de strikte eisen van de regering-Obama aan de Amerikaanse industrie, bieden de maatregelen waar het EP voor stemde, nu juist geen antwoord op die structurele problemen. Men zegt wel dat het groener moet, zonder daar concrete cijfers op te plakken. We hebben gezien dat dat tot niets leidt. Een blanco cheque geven is geen oplossing. We moeten geen oude vergankelijke technieken subsidiëren. In plaats daarvan moeten we ervoor zorgen dat autofabrikanten per direct in innovatie gaan investeren. Zo maak je de sector toekomstbestendig. Dan bewijs je de miljoenen Europeanen die in de auto-industrie werken pas echt een dienst. A Green New Deal!

Dus meer uiterst zuinige, hybride auto's en liefst elektrische wagens op de markt, gestimuleerd met uiterst lage belastingen, en aankoopstimuli en investeringen in onderzoek. De EIB moet investeren in de ontwikkeling van schoon vervoer, zoals het spoorvervoer, het openbaar vervoer in de steden en meer efficiënte, schone auto's.

Eurovison: een Europees plan voor herstructurering en omschakeling van de sector, herscholing van werkloze werknemers en hen bijvoorbeeld begeleiden richting de productie van duurzame technologie en de groeiende sector van het openbaar vervoer, is nu reeds goed voor zeker een miljoen jobs. We moeten als politici visie durven hebben en ons niet laten regeren door angst en lobbyisten.

Staatsman of Staesman?

2009-03-25T09:54:00.000+01:00

Ook zo genoten van de miraculeuze wederopstanding van Guy Verhofstadt? Hij doet een jaar niets, nada, niente voor Europa, beslist dan van zijn Toscaanse berg af te dalen en krijgt plots elke microfoon en camera op zich gericht om het Europese evangelie te proclameren.

Al die aandacht is hem van harte gegund. Het toont in ieder geval weer eens aan dat veel media sterk uit zijn op vedettecultuur en politiek theater.

Serieuze informatie over de Europese Unie is - met uitzondering van een handvol koppige journalisten en Geert Maks In Europa - een bedreigd cultuurgoed in de massamedia.

Ik ben dus heel erg blij dat politici als Verhofstadt op tv met bevlogenheid en passie de Europese samenwerking en integratie bepleiten. Alles beter dan de clowns van bijvoorbeeld Lijst Dedecker - 'smaakt wel vettig, maar is niet lekker'. Dit soort figuren die dankzij karikaturen en halve waarheden de toch al broze sympathie van burgers met hun Europese Unie met plezier ondergraven.

Neem nu Derk-Jan Eppink, de Europese kandidaat voor LDD. Het is wat makkelijk: schoppen tegen het Europees establishment, terwijl hij er zelf als kabinetsmedewerker van eurocommissaris Frits Bolkestein en daarna commissaris Siim Kallas bijna een decennium lang zélf deel van uitmaakte. En daarvoor was hij zelfs een tijdlang parlementair medewerker van een Nederlands europarlementslid. Een oranje Europese mandarijn die het Europese parlement op dubieus populistische wijze een praatbarak noemt en er vervolgens zelf voor kandideert. Faut le faire!

Dit soort onversneden cynisme doodt natuurlijk alle aandrang van burgers om de Europese politiek te volgen, laat staan er zich mee te bemoeien. Wat blijft hangen bij 'de mensen' is dat die kliek in Brussel vooral hun zakken volstopt en zich niet bezig houdt met ernstige zaken. Quod non.

Ik heb ook regelmatig kritiek op wat er mis gaat in Europa. Maar ik doe dat al vele jaren op een constructieve manier en probeer vanuit de uiterst effectieve groene fractie van binnenuit voor verbetering te vechten. Niet voor niks ben ik een zeer actief lid van de antifraudecommissie van het EP. Ik praat niet recht wat krom is. Ik ben niet beroerd om wantoestanden aan te klagen en te verhinderen.

Ook ik erger me aan de wijze waarop de EU zichzelf verkoopt aan de burger. Voor veel mensen is het de laatste jaren een kil, abstract project geworden, zonder sociaal gezicht. Bij de eurobarometerpeiling van enkele maanden geleden bleek dat Europeanen zich vooral zorgen maken over inflatie, economie, werkgelegenheid, gezondheidszorg. Allemaal zaken waar de EU een positieve rol kan spelen en ook speelt. Vandaar mijn pleidooi voor een "Groene New Deal" die zorgt voor oplossingen voor de problemen waar de mensen echt om geven.

Toch zijn veel mensen negatief gestemd, vooral in de nieuwe lidstaten. Juist daar blijken enorm veel mensen niet eens te weten dat er Europese verkiezingen aankomen! Daarom kwamen zeven wijze staatsmannen, waaronder Verhofstadt en Dehaene, met een oproep op Europees en nationaal niveau om de publieke opinie te mobiliseren voor de Europese verkiezingen van juni en een echt debat te houden over waar het naar toe moet met Europa.

Ik ben het hier opnieuw hartstochtelijk mee eens en het is mooi dat Dehaene en Verhofstadt alle aandacht krijgen als Europese staatsmannen. Onlangs werd me tijdens een radio-interview gevraagd of ik er wel zeker van was of ik me in al dat mediageweld van voormalige eerste ministers staande zou weten te houden. Ik verwees naar de verkiezingen van 2004. Ook toen trokken Dehaene, Verhofstadt en ikzelf de Europese lijst. Ik heroverde mijn zetel met glans.

En enige zelfrelativering is me niet vreemd. Met een glimlach en een knipoog zei ik nog: "Straks kunnen de mensen écht kiezen: voor een staatsman die we weinig in het EP hebben gezien of voor een Staesman die zijn job als Europees volksvertegenwoordiger wel serieus neemt."

Echte bankiers huilen wel

2009-03-24T10:39:00.002+01:00

We zijn deze week in het Europees Parlement in Straatsburg en het belooft weer een drukke en boeiende week te worden. Vanmiddag staat er een debat gepland met commissievoorzitter José Manuel Barroso en met de Britse premier Gordon Brown, ter voorbereiding van de G20-top, die op 2 april in Londen plaatsvindt. De leiders van twintig rijkste, en grote zich ontwikkelende landen willen in Londen een nieuwe financiële architectuur vormgeven.

De groenen pleiten hier al vele jaren voor! Een tobintax op de speculatie bijvoorbeeld, levert miljarden op. We presenteerden in oktober nog een alomvattend plan met doordachte maatregelen om de kredietluchtbel te voorkomen. En om maar één voorbeeld te noemen: in Frankrijk komt bij de komende verkiezingen voormalig onderzoeksrechter Eva Joly samen met Daniel Cohn-Bendit op. Bij haar legendarische onderzoeken naar de enorme corruptie en fraude rond oliebedrijf Elf Aquitaine en Total stootte ze niet zelden op allerlei bankgeheimen, al dan niet in belastingparadijzen...

Maar goed, nu is het crisis en wil Gordon Brown plots snelsnel de financiële architectuur hertekenen...Dat is op zich zeer noodzakelijk, maar het was overigens wel dezelfde Brown die een paar jaar geleden als minister van Financiën allerlei waarschuwingen over ontsporingen in de City - samen met Wall Street hét hart van de financiële orgie - negeerde. En nu wil hij dan geschiedenis schrijven. Misschien zou het goed zijn als Brown eens eerst een 'mea culpaatje' slaat? President Obama komt ook en toont opnieuw dat hij het nieuwe soort van leiderschap inhoud geeft: 'Ik weet dat Amerika een deel van de verantwoordelijkheid draagt voor de rotzooi waar we in zitten. Maar ik weet ook dat we niet hoeven te kiezen tussen een chaotisch en keihard kapitalisme en een onderdrukkend door de overheid geleide economie. Dat is de valse keuze die niet in het belang is van ons volk of van welk volk dan ook.'

Kijk, voor een Amerikaanse president zijn dat best historische woorden en vergeleken met de Tsjechische president Vaclav Klaus (Tsjechië is nu EU-voorzitter), een groot fan van 'Reagonomics' en Maggie Thatcher, haalt Amerika momenteel Europa links in!

Maar goed, de G20 in Londen dus. Nogmaals: we zijn als groenen uiteraard niet tegen hervormingen, maar hebben zo het gevoel dat er nu even dringender zaken zijn: het helpen (her)opstarten van midden- en kleinbedrijf. Het stimuleren van innovatie en groene technologieën. Het tekenen van een nieuwe energievoorziening voor Europa. Plannen van nieuwe tracés voor openbaar vervoer. Aandacht voor de voedselcrisis en stijgende hongersnood. En het is een feit dat we banken nodig hebben voor kredietverstrekking, zoals Obama schrijft, 'het levenselixir' van een groeiende wereldeconomie.

Maar ik vrees dat er nog een mentaliteitsomslag moet plaatsvinden in financiële middens. En daar heb ik nog weinig van gemerkt. Niet zo verwonderlijk, want de jarenlange bonanza op Wall Street had natuurlijk niets meer te maken met levenselixir, maar met pure heroïne. De hele financiële wereld leefde in een artificiële bubbel en was verslaafd aan snelle winst en rommelkredieten. Het duurt nu eenmaal een tijdje om af te kicken. Maar op zijn minst zouden de managers in de financiële wereld een wat bescheidener houding mogen aannemen. Toen in Nederland een bankier - Flirs Deckers van Van Lanschot-Bankiers - zich op 16 maart publiekelijk excuseerde voor zijn rol in de kredietcrisis, was dat meteen voorpaginanieuws.

Bankiers en managers, die moeten zich gewoon maar eens even beheersen - zoals Obama bij Leno zei "enough is enough" - en gewoon hun werk doen, ten dienste van de reële economie. Ook dit maakt deel uit van onze Green New Deal.

De zevende dag is (g)een rustdag

2009-03-23T11:56:00.004+01:00

Na een helse week had ik heel stiekem toch gehoopt om zondag eens een beetje uit te slapen. Neen dus, de redactie van de Zevende Dag belde voor een debat over de Europese Top met mijn Europese collegae Belet, Van Lancker en Sterckx. Maar uiteraard neem ik dat soort uitnodigingen ook wel met plezier aan. De ruimte die Europese politiek in de Vlaamse media krijgt is helaas minimaal, dus grijp ik elke kans!

Na afloop heb ik er een goed gevoel over. Het was een redelijk debat en ik kreeg zowaar gelijk van mijn liberale collega Sterckx, toen ik de essentie van de visie van de Europese Groenen uiteenzette. Ons strijdpunt voor de verkiezingen van 7 juni: de Green New Deal.

Het debat in de Zevende Dag ging erover of Europa genoeg doet om de financieel-economische crisis te bestrijden. Ik vind van niet. Het is duidelijk dat Europa, net als de VS, veel meer en vooral ook gecoördineerd moet investeren in de economie. Dit om de crisis te beperken en om voldoende jobs te behouden. Maar om dat te doen moet je dus niet miljarden pompen in industrie van het verleden maar vooral ook miljarden in groene technologie van de toekomst. Duitsland doet dat al jaren en creëerde zo, mede dankzij slimme wetgeving, maar liefst 1,3 miljoen nieuwe jobs. Dit is groene realiteit!

We moeten bijvoorbeeld de recyclage-industrie en het isoleren van huizen via innovatieve, kleine en middelgrote bedrijven nieuw leven inblazen. Dat zijn arbeidsintensieve industrieën én het is goed voor het milieu. En dat is precies het mooie aan het concept van de Green New Deal: door groene investeringen investeer je in nieuwe en duurzame jobs, je doet iets concreets aan de CO2-uitstoot en dus het klimaatprobleem.

Ook de Verenigde Staten onder president Obama, de Verenigde Naties (UNEP) en tal van vooraanstaande economen en internationale politici als Al Gore (en zelfs de Chinezen!) zitten steeds meer op deze groene lijn! Alleen in Europa lijken de grote politieke families het maar niet te begrijpen.... Zowel wat betreft de omvang van het economisch herstelplan als het bestrijden van het klimaatprobleem via investeringen in duurzame, groene technologie, wordt de Europese Unie links voorbijgestoken door de VS en China. Dat blijkt ook uit nieuwe studies van het Duitse Wuppertal Instituut en de HSBC bank. (zie ook mijn website). Terwijl de Green New Deal een visionair plan is van de Europese groenen (New Economic Foundation, NEF), pikken alleen de Amerikanen en Aziaten die visie op. Het is echt treurig gesteld met de kwaliteit van de huidige Europese leiders.

Maar goed, even genoeg politiek, het weekend begint nu echt. Straks om 14.30 uur ga ik voetbal kijken: Olvac tegen Familia. Mijn oudste zoon speelt bij de eerste ploeg van Olvac. Eens kijken of ze het halen tegen de leider in hun reeks.

Belgische en Vlaamse politici moeten hun verantwoordelijkheid opnemen ten aanzien van wat er zich afspeelt in Gaza

2009-01-07T12:50:00.003+01:00

De humanitaire catastrofe en het hoge aantal burgerslachtoffers vragen om een duidelijk standpunt en actie van zowel de federale als Vlaamse regering om het geweld in Gaza te doen stoppen.

Vandaag hebben de parlementsleden van Groen! zowel in het Vlaams Parlement als in de Kamer gelijkaardige resoluties ingediend. Gaza is zowat de Ground Zero van het Midden-Oosten geworden. Onze regeringen moeten bij de Israëlische regering en bij Hamas aandringen op een onmiddellijk staakt-het-vuren en een stopzetting van het bestoken van burgers. Het feit dat Israël humanitaire hulp tegenhoudt aan de grens met Gaza is totaal onaanvaardbaar en een grove schending van de Conventie van Genève. Wij vragen dat de Belgische regeringen diplomatieke sancties nemen zolang het geweld voortduurt en de grens niet wordt opengesteld.

Indien de bombardementen, de grondoorlog en de blokkade van de Gazastrook niet worden stopgezet, moeten de Belgische regeringen de relaties met Israël opschorten. Er loopt ook een Associatieovereenkomst tussen de EU en Israël. Zolang Israël de bepalingen daarin over de nalebing van mensenrechten en de eerbiediging van de essentieelste democratische beginselen niet naleeft, kan er geen sprake zijn over het opwaarderen van deze bijeenkomst.

In het EP slaagden we er op 3 december 2008 in de stemming hierover uit te stellen. Op 8 december verklaarden de ministers van Buitenlandse Zaken in de Raad Algemene Zaken dat ze "in principe" akkoord waren om deze associatieovereenkomst "op te waarderen". Ondertussen is er de oorlog in Gaza en het zinloos geweld. Daarom blijf ik me in het EP verzetten tegen een stemming over de opwaardering van het lopende associatieverdrag. Want zolang wij als EP geen instemming geven, zitten de ministers van Buitenlandse Zaken geblokkeerd. En aan Karel De Gucht vraag ik om in de Europese ministerraad een brede coalitie te smeden die de opwaardering van het Associatieakkoord tegen houdt.

De Belgische regeringen moeten tevens aandringen bij de bevoegde Palestijnse autoriteiten en in het bijzonder de milities van Hamas om op niet-gewelddadige, vreedzame wijze te streven naar vrede in het Midden-Oosten en alle inwoners van de regio de veiligheid te gunnen waar ze recht op hebben. De staat Israël moet door hen erkend worden en het is onaanvaardbaar dat zij ‘de vernietiging van de staat Israël’ als politieke doelstelling nastreven.

Ten slotte kunnen geen vergunningen verleend worden voor export, import en doorvoer van wapens, munitie en speciaal voor militair gebruik of voor ordehandhaving dienstig materieel en daaraan verbonden technologie naar en van Israël, ook wanneer de bestemmeling de Israëlische militair gerelateerde industrie is en de eindgebruiker zich buiten Israël bevindt.

Europese lidstaten doen te weinig aan strijd tegen astronomische BTW-fraude

2008-12-06T20:45:00.003+01:00

Om BTW-fraude beter en sneller te bestrijden maar ook te voorkomen, keurde het Europees Parlement donderdag plannen goed om de verzameling en uitwisseling van informatie over financiële transacties binnen de EU door lidstaten te versnellen. Het EP heeft ook een initiatiefverslag van mij aangenomen, waarin het de noodzaak benadrukt van een betere administratieve samenwerking tussen lidstaten op het gebied van de bestrijding van de BTW-fraude.

Een verschijnsel als BTW-fraude doet de meeste mensen gapen. Maar in tijden van financiële en economische crisis zou de omvang van het fenomeen in ieder geval alle Europese regeringen in opperste staat van paraatheid moeten brengen.

De gangbare en voorzichtige schatting van de Europese Rekenkamer is dat het gaat om een bedrag van 60 tot 80 miljard euro per jaar. De Raad van Ministers van Economische Zaken en Financiële Zaken (Ecofin) stelde in een document van maart 2008 dat ‘de niet-geïnde belastingen in de EU als gevolg van belastingfraude geschat wordt op 2,5 % van het bruto nationaal product’. In een rapport uit 2007 schatte de Europese Rekenkamer de gederfde ontvangsten uit de BTW in 2005 voor Duitsland alléén op 17 miljard euro. In het Verenigd Koninkrijk werd de schade voor de nationale schatkist voor het begrotingsjaar 2005-2006 op 18,2 miljard euro geraamd. De Rekenkamer stelde ook dat het bedrag aan BTW-fraude de omvang van de totale jaarlijkse begroting van de EU, ofwel ruim 100 miljard euro, wel eens zou kunnen overschrijden. De Europese Commissie is mede naar aanleiding van de rapporten van Staes en de Europese Rekenkamer bezig met een studie om de omvang van BTW-fraude in kaart te brengen.

BTW is een fiscale afspraak die sinds de interne markt van de Europese Unie begin jaren negentig voluit van kracht ging, en de werking van die interne markt moet stroomlijnen. Kwestie van iedereen in Europa gelijke kansen te geven en teveel fiscale concurrentie te voorkomen.

Maar zoals de aard van het beestje is, veel mensen ontduiken de regels en frauderen met de BTW. Hoe? De fraudeurs innen de BTW maar storten die uiteindelijk niet door aan de overheid.Om aan de fiscus te ontsnappen zetten ze ingewikkelde constructies op met stromannen, spookfirma's en heuse carrousels. Het gaat om internationale netwerken die proberen te ontsnappen aan het toezicht van de overheid.

Dat de nationale administraties van financien ondanks de omvang van BTW fraude nog steeds onvoldoende samenwerken is onbegrijpelijk en ontoelaatbaar. Het is een vorm van slecht bestuur die we ons in de huidige omstandigheden eenvoudigweg niet meer kunnen permitteren.

De aanleiding van mijn in het EP goedgekeurd rapport was het verslag van de Rekenkamer over de administratieve samenwerking in de strijd tegen BTW-ontduiking en -fraude. Voor het bestrijden van BTW-fraude is een snelle en efficiënte uitwisseling van informatie tussen lidstaten cruciaal. BTW-fraude is per definitie grensoverschrijdende criminaliteit en is niet zelden gelieerd met georgansieerde misdaad.

Zoals Franz-Herman Brüner, directeur van de Europese antifraudedienst OLAF, terecht opmerkte, gebruiken criminelen de winsten die ze met fiscale fraude opstrijken om te investeren in weer andere criminele activiteiten. Criminele organisaties die zich bezig houden met bijvoorbeeld de smokkel van sigaretten, drugs en/of wapens, houden zich ook bezig met BTW-fraude en gebruiken de financiële dienstverlening voor het witwassen van hun inkomsten zoals die geboden wordt door bepaalde belastingparadijzen. Maar zij gedijen ook bij de laksheid van overheden in sommige lidstaten.

Het EP volgt mij in mijn bezorgdheid over het feit dat de Rekenkamer constateerde dat in sommige lidstaten de essentiële voorwaarden voor een effectieve samenwerking met andere lidstaten ontbreken. Zo wordt de helft van de informatieaanvragen van de ene aan de andere lidstaat niet op tijd – binnen drie maanden - beantwoord. Vooraleer opsporingsdiensten fraudeurs van een BTW-carroussel hebben opgespoord, zijn die alweer met de noorderzon vertrokken.

De structuur van de centrale verbindingsbureaus, onder meer in Nederland, Duitsland en Italie, veroorzaakt ernstige vertragingen. Bovendien zijn er te grote verschillen tussen het aantal informatieaanvragen dat een lidstaat beweert te hebben ontvangen en het aantal aanvragen dat andere lidstaten beweren naar die lidstaat te hebben verstuurd. Naar die laatste tekortkoming moet de Raad volgens het Parlement een onderzoek instellen.

België krijgt in dit verhaal een uitzonderlijke pluim, wegens het opzetten van Eurocanet (European Carousel Network), dat de effectiviteit de spontane informatie-uitwisseling moet verbeteren. Maar die effectiviteit wordt helaas al beperkt door het feit dat Duitsland, Italië en het Verenigd Koninkrijk er niet aan meewerken. Duitsland weigert overigens systematisch om aan informatie-uitwisseling op dit gebied te doen en is intussen terecht in gebreke gesteld door de Europese Commissie.

Het EP verzoekt de Ecofin door te gaan met de onderhandelingen over het voorstel voor een verordening over wederzijdse administratieve bijstand bij de bestrijding van fraude, waardoor de financiële belangen van de EU worden geschaad, inclusief BTW-fraude.

Er is geen dag te verliezen. Iedereen weet waar je de georganiseerde misdaad en criminelen het meeste pijn doet: in hun portemonnee. Maar door hun inertie raken Europese overheden vooral de Europese burger in zijn of haar portefeuille. Lidstaten doen moeilijk omdat ze rond belastingkwesties en financiën erg hechten aan hun souvereiniteit en dus moeite hebben met het delen van informatie. Maar ze ontkennen zo eigenlijk dat misdaadkartels steeds de lachende derde zijn.

Het vertragende effect zit hem ook in het feit dat het EP in dit soort financiële dossiers rond belastingbeleid raadgevend is. En vooral omdat uiteindelijke besluiten over dit dossier met unanimiteit in de Raad – dus door alle 27 Europese ministers – genomen moet worden.

BTW-fraude is een Europees, grensoverschrijdend probleem dat alleen Europees aangepakt kan worden. Maar de overheden in de hoofdsteden zien blijkbaar nog onvoldoende in dat ze niet alleen hun eigen schatkist en burgers benadelen, maar ook de Europese Unie als geheel (de EU krijgt immers 0,5 % van de BTW-inkomsten uit de lidstaten). Zo bedrijven sommige lidstaten, zoals wel vaker gebeurt, verdoken anti-Europa politiek.

Europese overheden denken wellicht dat de publieke opinie of ‘de man/vrouw in de straat’ nog altijd meer wakker ligt van zichtbare criminaliteit, zoals pakweg een tasjesdiefstal of inbraak met geweld. Witteboordencriminaliteit vindt zogenaamd ver van ons bed plaats. Het komt er op aan uit te leggen dat het om belastinggeld gaat, dat anders voor tal van nuttige dingen gebruikt zou kunnen worden. Zeker nu ontbreekt het niet aan een lijst met nuttige dingen.

Mijn voorstelling van het rapport kan je hier zien.

Vandaag begint de Europese verkiezingscampagne!

2008-12-01T11:02:00.003+01:00

Dit weekend werd ik aangeduid als lijsttrekker voor de Europese verkiezingen van 7 juni 2009. Ik ben fier en tevreden. De warmte van de vele honderden partijleden die er in Blankenberge bij waren is echt hartversterkend. En mijn medekandidaten Joke Vandeputte, Vera Dua, Wouter van Besien en Eva Lauwers zijn grote klasse. Nu ga ik op zoek naar nog andere sterke kandidaten van de lijst. En ik kan jullie nu al verklappen: er komen grote verrassingen aan ...

Mijn aanvaardingsspeech is te bekijken op de website van Groen! De tekst kan je er ook nalezen. En hieronder vinden jullie ook het verslag van Belga over het congres.

Bart Staes trekt Europese lijst Groen!

BRUSSEL 29/11 (BELGA) = Europees parlementslid Bart Staes (Groen!) trek de Europese lijst van Groen! bij de Europese verkiezingen in 2009. Dat heeft Groen! zaterdagavond beslist op haar Horizoncongres in Blankenberge. De 50-jarige Staes trok ook al in 2004 de Europese lijst van de Vlaamse groenen. Senator en voormalig partijvoorzitster Vera Dua duwt de lijst en Groen!-ondervoorzitter Wouter Van Besien is eerste opvolger.

Een grote verrassing is het lijsttrekkerschap van Staes niet. Hij zetelt al sinds 1999 in het Europees Parlement, oorspronkelijk als lid van de Volksunie. Na een korte periode bij Spirit kwam hij in 2002 uit bij de Vlaamse groenen. In 2004 slaagde hij erin voor Groen! een Europese zetel te behouden. Staes heeft in die periode in het Europees parlement een reputatie opgebouwd als dossiervreter.

Staes zelf verklaarde eerder deze week aan Belga dat hij voor het behoud van de Europese Groen!-zetel zal knokken en dat hij graag 8 procent wil halen.

De tweede plaats op de Europese lijst is weggelegd voor de 27-jarige Joke Van de Putte uit Aalst. Zij stond in 2007 op de zesde plaats op de groene Senaatslijst en is al op Europees vlak actief bij de Federatie van Jonge Europese Groenen. Voor de lijstduwersplaats kiest Groen! voor huidig senator en voormalig Groen!-voorzitster Vera Dua. Op de eerste opvolgersplaats staat Groen!-ondervoorzitter Wouter Van Besien en tweede opvolger is Eva Lauwers, voorzitter van Jong Groen! Brussel.

Staes benadrukte zaterdag dat Groen! bij uitstek pro-Europees is, maar dat de partij kritisch moet blijven. Hij verwijst naar de levensgrote uitdagingen en crisissen: de klimaatverandering, de voedselcrisis en de financiële crisis. Die crisissen hoeven geen doemscenario te volgen, op voorwaarde dat Europa kiest voor "Change", voor "Verandering". "We staan voor echt dringende en fundamentele keuzes op allerlei vlak", aldus Staes.

Wat de klimaatcrisis betreft, moet het volgens Staes de komende vier tot tien jaar tot een "fundamentele koerswijziging" komen. Komt die koerswijziging er niet dan is het volgens Staes "niet realistisch om te denken dat onze kinderen en kleinkinderen een leven zonder catastrofes kunnen leiden".

Staes pleit voor een groene "New Deal", een combinatie van sociale en ecologische rechtvaardigheid. Zo moet er dringend meer geïnvesteerd worden in hernieuwbare energie. Europa speelt daarbij een cruciale rol. "Er moet een miljarden kostende reconversie- en investeringsplan voor duurzame energie komen", aldus Staes. Hij pleit ook voor de oprichting van een Europees agentschap voor duurzame energie.

Om dat Europese groene plan te betalen, ziet Staes mogelijkheden in de Europese aanpak van fiscale fraude en belastingparadijzen. Zo wordt de fiscale fraude in Europa geschat op 250 miljard euro. "Stel dat we daar maar één vierde van recupereren dan beschikken we ineens over 60 miljard euro om een echt groen en vernieuwend beleid uit te tekenen en te financieren", stelt Staes.

Groen! organiseert dit weekend in Blankenberge haar Horizoncongres. Op het congres wil Groen! zichzelf in de aanloop naar de verkiezingen van 2009 bevestigen als ideëenpartij. Vandaag/zaterdag discussieerde de partij over de thema's 'zorg en kwaliteit van leven' en over 'ecosteden en burgerschap'. Er waren onder meer levendige discussies over het idee van de onthaaste schooldag en rond het voorstel voor een basisinkomen. Dat laatste voorstel haalte het maar nipt. De partij besliste ook een apart congres over onderwijs te organiseren. Morgen/zondag discussieert de
partij nog over het thema 'ecologische economie'. Het congres wordt zondag afgesloten door partijvoorzitster Mieke Vogels./.DRM/DIL

Herstelplan van de Europese Commissie stap in goede richting naar een groene New Deal

2008-11-26T18:33:00.007+01:00

Het herstelplan dat de Europese Commissie vandaag voorgesteld heeft, stelt in zekere mate gerust. Europa houdt de ecologische doelstellingen op de voorgrond: de versnelde transitie naar een low carbon economy wordt als een van de strategische doelen naar voor geschoven. Ik ben blij met het voorstel. En het blijft natuurlijk afwachten hoe individuele lidstaten erop gaan reageren.

Ik blijf ervan overtuigd dat er nood is aan een ware "Groene New Deal" om de economische crisis te bezweren en de transitie te maken naar een nieuwe, groene economische orde. De kern van zo’n Groene New Deal is dat we vandaag moeten investeren in de welvaartstakken van de toekomst zoals hernieuwbare energie en groene technologische innovatie.

Het voorstel van de Europese Commissie gaat gelukkig deze richting uit, maar houdt te weinig rekening met het totale plaatje. Alle maatregelen samen zouden onze totale ecologische voetafdruk in absolute termen moeten verminderen. En hier is het verhaal van de Europese Commissie echt niet coherent. Dat is een duidelijk minpunt van de tekst.

We kunnen niet aan de ene kant volop kiezen voor energie-efficiëntie en klimaataanpassing en aan de andere kant via TransEuropese Netwerpen (TEN's) toch nog volop doorgaan met het aanleggen van autowegen. We kunnen ook niet volop de ontwikkeling van groene auto’s stimuleren, en tegelijk de ogen sluiten voor de structurele oververzadiging van de markt voor auto’s en de congestie van onze wegen. Wat je aan de ene kant wint, verlies je zo aan de andere kant.

Het herstelplan gaat ook nogal los over de structurele oorzaken van de financiële crisis die aan de basis liggen van de huidige recessie. Een herstelplan dient in eerste instantie om het vertrouwen van de consument en de belegger te herstellen en geloof in betere tijden te schenken. Met louter een budgettaire aanpak, gaat dit niet lukken. Er moet immers ook een sterk signaal gegeven worden dat de excessen die geleid hebben tot de financiële crisis, worden aangepakt. Dit ontbreekt in het huidige plan.

Als groenen blijven we daarom pleiten voor het invoeren van een Europese financiële waakhond, het inperken van de exotische financiële producten, het verhogen van de kapitaalsvereisten, het strikt scheiden van deposito- en zakenbanken, een publiek en onafhankelijk europees ratingagentschap, etc. Al deze voorstellen zijn terug te vinden in ons 21 puntenprogramma voor structurele hervorming van de financiële sector.

Maar dit herstelplan toont ook aan dat Europa nog niet rijp is om een echt gedegen economisch beleid te voeren. De budgettaire slagkracht ontbreekt en er wordt teveel verwacht van en gevraagd aan de lidstaten. En die stellen zich al te vaak terughoudend op. De rol van Europa blijft eerder beperkt tot coördinatie. Of deze coördinatie ook echt zal slagen, zal de volgende maanden nog moeten blijken.

Het is echt mijn overtuiging dat er op dit terrein niet minder maar veel meer 'Europa' nodig is!

Europese EULEX-missie mag niet bijdragen aan opdeling Kosovo

2008-11-25T16:54:00.010+01:00

(update 1 december 2008)
Samen met mijn collega Europarlementariër Joost Lagendijk van GroenLinks was ik op 17 februari 2008 in het Kosovaarse Pristina toen de onafhankelijkheid werd uitgeroepen. En dat viel in heel slechte aarde bij de Serven. Joost en ik waren nog niet goed terug in Straatsburg op 18 februari of de Servische minister van Buitenlandse Zaken stond al aan onze deur om zijn beklag te doen. 'Actief lobbyen' heet dat want op woensdag 20 februari vond er al een debat plaats over de Kosovaarse onafhankelijkheid in de plenaire vergadering van het EP. De Servische minister ging efficiënt te werk. Hij werd zelf apart gehoord in de Commissie Buitenlandse Zaken van het EP.

Een civiele Europese missie

Na het uitroepen van de onafhankelijkheid werd de oorspronkelijk VN-missie UNMIK afgebouwd en vervangen door een Civiele Vertegenwoordiging. De EU helpt de Kosovaren bij het garanderen van stabiliteit en goed-werkende multi-ethnische structuren in het hele land, dus ook in het gebied ten noorden van Mitrovica dat aan Servië grenst. Dat doet ze met de EULEX-missie, een contingent van politieagenten, douaniers, rechters en procureurs die de lokale autoriteiten bijstaan om de rechtsstaat te handhaven en misdedigers op te pakken en te veroordelen.

Die EULEX-missie is een doorn in het oog van de Servische autoriteiten. Recentelijk slaagden ze erin Ban Ki-Moon, de secretaris-generaal van de VN, een nieuw zes-puntenplan voor Kosovo aan de VN-veiligheidsraad voor te leggen. Sommige Europese leiders hebben zich achter dit voorstel geschaard en Kosovo naar verluidt zelfs onder druk gezet het te accepteren.

Een tweedeling van het land

Het plan Ban Ki-Moon impliceert dat in Kosovo twee verschillende politiediensten en twee verschillende rechtstelsels geïnstalleerd worden. Politie, justitie en douane in Noord-Kosovo zouden direct onder het gezag komen te vallen van de VN UNMIK-missie en zouden alleen de wetten van het VN-bestuur respecteren. In Zuid-Kosovo zou politie, justitie en douane onder het bestuur van Pristina komen met steun én toezicht van EULEX. Als dit systeem van twee stelsels geaccepteerd wordt, is de eenheid van Kosovo verder weg dan ooit.  

Schamel wisselgeld 

Het wisselgeld van Belgrado voor de toezeggingen in het Zespuntenplan is dat zij de komst van EULEX accepteert. De meeste Serviërs waren tot nu toe faliekant tegen EULEX, omdat zij er een bevestiging in zagen van Kosovo's onafhankelijkheid. Sommige Serviërs, vooral in Zuid-Kosovo, denken hier anders over, omdat EULEX bijdraagt aan hun rechtsbescherming en omdat EULEX misdaden tegen Serviërs zal bestraffen die tot nu toe wachten op berechting. Hoewel Servië zich verzet tegen de Europese aanwezigheid in Kosovo, wil het land graag lid worden van de EU.  

Verontwaardigng

Het VN-plan stoot op onnoemelijk veel verzet in Kosovo. Vorige week woensdag was er al een vrij massaal bijgewoonde betoging in Pristina. Er zijn in de Kosovaarse hoofdstad weinig politici te vinden die nieuwe toezeggingen willen doen aan Servië. Kosovo heeft bij de onafhankelijkheidsverklaring al ingestemd met het Ahtisaari-plan, waarin voor de Kosovaarse Serviërs verregaande minderheidsrechten zijn opgenomen.  En nu is er dus ook het plan van Ban Ki-Moon. De vrees bestaat dat dit uitmondt in de definitieve opsplitsing van Kosovo: een zuidelijk gedeelte waar nagenoeg alle twee miljoen Albanezen en ruim de helft van de ongeveer honderdvijftigduizend tot tweehonderdduizend Serviërs leven. En een noordelijk gedeelte waar de overige Serviërs wonen in een vrij klein gebied, dat de facto onafhankelijk is. Officieel is Kosovo, volgens alle partijen, nu nog één geheel. 

Balkanoorlog 

De internationale gemeenschap (in de praktijk Rusland, de VS en enkele Europese landen) hebben zich altijd verzet tegen opdeling van Kosovo uit vrees voor zogenaamde "etnische grenzen". Opdeling is een grote bedreiging voor het multi-etnische karakter van de staat. De Serviërs in het zuiden zijn mordicus tegen deling en plannen massaal uit Kosovo te vertrekken als het zover komt. De Albanese minderheden in buurlanden Servië en Macedonië kunnen de deling aangrijpen om op hun beurt onafhankelijkheid of aansluiting bij Kosovo te zoeken. Dit zou de Serviërs in Bosnië weer een steuntje in de rug geven om zich af te splitsen. In dit worst case scenario is een nieuwe oorlog op de Balkan niet veraf. 

Absurd

De VN is al bij al vrij absurd bezig. En er is verdeeldheid in het EU-kamp, wat zorgt voor heel wat geschipper. Samen met Joost Lagendijk vind ik dat de EU te lief is voor Servië: "Belgrado heeft lang geleden zijn recht verloren om Kosovo te besturen.

Het Europees Parlement heeft het voorstel gesteund van VN-gezant Ahtisaari, om van Kosovo een multi-etnische staat te maken. Joost en ik vinden dan ook dat we niet kunnen toelaten dat Belgrado dat streven blijft blokkeren. De EU moet er niet voor terugschrikken om drukmiddelen te gebruiken: Servië kan wat ons betreft geen kandidaat-lid worden, zolang het verhindert dat EULEX in heel Kosovo aan de slag kan.   De essentie van EULEX is corruptie en georganiseerde criminaliteit tegen te gaan, om minderheidsrechten te verzekeren en om etnisch gemotiveerde en zware misdrijven op te lossen. De essentie van EULEX is het helpen vestigen van één effectieve rechtstaat op het hele grondgebied van Kosovo.

Vreemde dingen

Tegelijk gebeuren er vreemde dingen in Pristina. Op 14 november ontplofte er een bom voor het gebouw van de EU. Al bij al minieme schade. Vreemder echter is dat de Kosovaarse politie drie Duitse staatsburgers aanhield op verdenking van de bomaanslag. Zeer spoedig bleek dat het drie agenten van de Duitse geheime Bundesnachrichtendienst (BND) waren. De Duitse autoriteiten beweren dat de drie 'toevallig in de buurt waren'. Vreemd. Eind november werd de aanslag opgeëist door een onbekende paramilitaire organisatie. Het gaat volgens hen om "het begin van
de gewapende strijd tegen de EULEX-missie, die tegen Servische voorwaarden
zal werken en door de Albanezen verworpen wordt", stelde het zogenaamde
Leger van de Republiek Kosovo. Een VN-rechter moet nu beslissen over de vrijlating van de drie Duitse geheimagenten.

EULEX-missie krijgt groen licht van VN-veiligheidsraad

De VN-Veiligheidsraad gaf op 26 november groen licht voor de lang geblokkeerde EU-missie. De 2.000 Europese agenten, rechters en beleidsexperten zullen wel alleen in Albanese woongebieden gestationeerd worden. In de regio's met een Servische minderheid blijft het VN-bestuur in Kosovo (UNMIK) verantwoordelijk. De Kosovaars-Albanese regering en ook de oppositie vinden de regeling maar niks en zien ze als
een inbreuk op de soevereiniteit van hun land.

De beslissing van de VN-veiligheidsraad komt zeker nog ter sprake in het EP. Zelf ben ik er niet gelukkig mee want het lijkt erop dat we afstevenen naar een tweedeling van Kosovo.

De crash van de autoindustrie

2008-11-24T10:47:00.000+01:00

Ik las met aandacht dit weekend het Standaard-interview "Een zweer die openbarst" met Peter Leyman (ex-Volvo Gent), auto-analyst Vic Heylen en Pierre-Alain De Smedt van Febiac. Twee passages trokken mijn aandacht.

Over de oorzaken van de crisis in de automobielindustrie zegt Peter Leyman onder meer: "Ik denk dat wat er nu gebeurt, erger is dan in de jaren zeventig en ik vrees dat er nog een heel pak faillissementen zullen komen. In de jaren zeventig waren het vooral de olieprijzen die de autosector en de consument bedreigden, maar nu komen er nog verschillende andere factoren bij die de situatie veel urgenter maken." Hij somt er zes op. Vijfde reden is "de CO2-normen. Om 120 gram per kilometer te halen, moeten fabrikanten miljarden investeren in ontwikkelingskosten. Bovendien legt dat een enorme druk op het segment van de SUV's, een segment waar nog mooie marges werden gehaald."

Wat Peter Leyman er niet bij vertelt is dat de EU al in 1996 een streefwaarde voor de uitstoot van broeikasgassen door personenwagens vastlegde. Tegen 2005 (en ten laatste tegen 2010) zouden nieuwe wagens slechts 120 gram CO2 per afgelegde kilometer mogen produceren. Maar deze voorlopige doelstelling werd onder druk van de automobielsector nooit in een wet verankerd.

In de plaats van bindende wetgeving is er een vrijwillige overeenkomst gesloten tussen de Europese Commissie en de automobielsector. Daarin engageerde de Europese federatie van autoconstructeurs ACEA zich tot een gemiddelde CO2-uitstoot van 140 g/km in 2008, eventueel uit te breiden tot 120 g/km in 2012. En die vrijwillige overeenkomst heeft de autombielindustrie dus nooit nageleefd. Wagens stoten eind 2008 gemiddeld 162 gram CO2/km uit! Kortzichtigheid troef dus. Hadden de automobielconsructeurs twaalf jaar geleden de moed en het inzicht gehad wel te investeren in energiezuiniger wagens dan zouden ze nu niet moeten klagen over de verplichtingen die de wetgever nu wil opleggen.

In het Europees Parlement en de Raad van Ministers ligt nu inderdaad ontwerp-wetgeving om de autosector wel dwingende normen op te leggen. En het is daarover dat de heer Leyman nu klaagt. Eigen schuld, dikke bult dus.

Maar toch is er hoop. Wat verder in het interview lees ik een verklaring van de heer De Smedt van Febiac: "Ik denk dat wat er nu gebeurt, vooral evoluties zal versnellen. Er zullen nu niet plots compleet nieuwe trends de kop opsteken, maar de ontwikkelingen die al bezig zijn gaan vlugger naar de markt komen. Ik denk dan aan kleinere, zuinigere auto's die minder schadelijke stoffen uitstoten. Elektrische wagens ook. Als we dat kunnen waarmaken, kan de crisis binnen twee tot drie jaar voorbij zijn. Dat voorspel ik niet alleen, hoor. Ook het onderzoeksinstituut J.D.Power denkt er zo over."

Hebben ze het dan toch begrepen? Het verstand komt duidelijk met de jaren ...

Blue Card zonder rode loper

2008-11-23T16:26:00.001+01:00

In het Europees Parlement werd deze week ook uitvoerig gepraat en gestemd over het voorstel tot invoering van een zogenaamde Europese blue card, een werk- en verblijfsvergunning voor hoogopgeleide migranten van buiten de EU. Naar analogie met de Amerikaanse Green Card moet dit de toegang tot de Europese arbeidsmarkt voor hooggekwalificeerde migranten eenvoudiger maken. Van het oorspronkelijke Commissievoorstel, dat al mager was, blijft weinig overeind. We zijn met de Europese Groenen zeer ontgoocheld over het resultaat en onthielden ons bij de eindstemming.

De Blue Card zou drie jaar geldig zijn en zich beperken tot hoogopgeleide migranten. Wat wij als Groenen niet begrijpen is dat de Europese Commissie dit voorstel niet meteen uitbreidde is naar een migratieprocedure voor iedereen die hier werk kan vinden. De Europese beroepsbevolking zal tegen 2050 met 20 miljoen mensen inkrimpen en dus hebben we die mensen juist hard nodig.

Het Commissievoorstel voor de Blue Card liet nog enige ruimte voor migratie van personen die geen diploma, maar wel sterke vaardigheden hebben. Het Parlement heeft daar echter een stokje voor gestoken door de voorwaarden voor migratie veel strenger te maken. Vooral de eis van het Europarlement dat migranten 5 jaar werkervaring moeten hebben, waarvan 2 jaar als ´senior medewerker´, is onaanvaardbaar. De Europese Commissie stelde eerder 3 jaar voor.

De inkomensdrempel legt het Europees Parlement op 1,7 keer het gemiddelde loon van de lidstaat. Dat is veel te hoog. Willen we met de VS en Canada kunnen concurreren, dan moeten we het echt eenvoudiger maken voor mensen om hier te komen werken. De rode loper ligt met dit voorstel zeker niet klaar voor hoogopgeleiden. Slechts 5,5% van hen komt momenteel naar de EU, terwijl 54% naar de Verenigde Staten en Canada trekt.

Groen! wil graag een Europees migratiebeleid. De lidstaten hebben tot nu toe vooral regels afgesproken om mensen uit te zetten of buiten de deur te houden. Dat is niet realistisch willen we werkelijk een gezamenlijk Europees migratiebeleid ontwikkelen. Het is begrijpelijk dat mensen naar hier willen komen om een beter leven op te bouwen. Om illegale migratie te verminderen is het dan ook nodig dat die mensen de kans hebben om legaal in Europa te werken. Dat kan straks -eens het voorstel is aangenomen door de Raad van Ministers- met de blauwe kaart, maar nog lang niet voor iedereen.

Meer uitleg over de "blue Card" is ook terug te vinden op de website van het Europees Parlement. En de door het EP goedgekeurde advies aan de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken vind je hier.

Ook in de Financial Times van 20 november verscheen hierover een verhelderend artikel.

De oorzaken van de oorlog in Oost-Congo aanpakken

2008-11-22T12:08:00.000+01:00

In het Europees Parlement werd gedebatteerd over de toestand in Congo. PS-collega Hutchinson begon het debat met te zeggen: stop de retoriek en zorg nu voor actie. Ik denk dat hij volkomen gelijk heeft. Prioritair moet er natuurlijk sterke acties komen om de vreselijke humanitaire situatie van de vele vluchtelingen en de onschuldige burgerbevolking een oplossing te geven. Maar belangrijker nog is dat de oorzaken van het conflict bestreden worden. Ik wil twee essentiële zaken uit het debat halen.

Ten eerste, het belangrijkste is dat er uitvoering wordt gegeven aan de aanbevelingen van het VN-panel van deskundigen voor de illegale exploitatie van de natuurlijke rijkdom van Congo en ook aan de sancties tegen personen en ondernemingen wier deelname aan de plundering van de rijkdom is bewezen. De EU moet actie ondernemen.

Ten tweede, er moet effectief paal en perk gesteld worden aan de illegale exploitatie en uitvoering gegeven worden aan traceerbaarheidssystemen voor de herkomst van goud, tinerts, coltaan, kobalt, diamant, pyrochloor en hout, zodat aan die bloedhandel een einde kan komen. Mijn zeer uitdrukkelijke vraag aan Raadsvoorzitter Jouyet en aan commissaris Ferrero-Waldner is: welke initiatieven ter zake zult u de komende maanden ontwikkelen? Ik denk dat daarop een antwoord moet komen … het antwoord kwam niet. Het debat kan hier herbekeken worden. En de door het EP goedgekeurde resolutie is na te lezen op de website van het Europees Parlement.

Hoe gezond is vandaag het Europese landbouwbeleid?

2008-11-19T17:14:00.000+01:00

Ondanks de ernst van de financiële crisis mogen we iets fundamenteels als onze voedselvoorziening en de landbouw niet uit het oog verliezen. Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) van de Europese Unie is al sinds de jaren zeventig van vorige eeuw controversieel en velen een doorn in het oog. Vooral de gevolgen voor boeren in ontwikkelingslanden en de verstoring van lokale voedselmarkten zijn nog steeds – ondanks de forse hervormingen die in 2003 begonnen – een bittere realiteit. Halverwege het hervormingsproces wordt het GLB weer tegen het licht gehouden en stemt het Europees Parlement (EP), onder de noemer van “Health Check”, deze week over een eigen standpunt.

De Europese Commissie en Europese Raad kwamen immers eerder met eigen voorstellen voor verdere herziening van het GLB. Het EP heeft officieel nog geen medebeslissingsbevoegdheid op dit gebied, dat voorziet het Verdrag van Lissabon, maar de Europese Raad heeft aangekondigd rekening te houden met de stemming in het EP. We zijn benieuwd.

Want mijn EP-collega Kathalijne Buitenweg van Groen Links, rapporteur voor de milieucommissie op dit onderwerp, is terecht niet tevreden met de voorstellen van de Europese Commissie. Ook ik vind deze herziening een jammerlijk, gemiste kans. De Commissie wil boeren nog grotendeels blijven betalen voor wat ze in het verleden produceerden. Er is in de voorstellen ook veel te weinig aandacht voor water en natuur. Daarom een korte gezondheidsanalyse van het Europese landbouwbeleid en wat er volgens de Europese Groenen zou moeten gebeuren voor een gezondere landbouw in tien punten:

1. De Europese Raad wil de betalingen aan boeren vereenvoudigen en meer loskoppelen van productie, maar heeft nagelaten heldere grenzen te stellen aan betalingen aan grootschalige agro-industriële bedrijven. Liefst dertig procent van de GLB-miljarden gaan nog steeds naar 1 procent grote landbouwbedrijven die geen subsidies nodig hebben om te overleven, maar ook goed boerende multinationals als Nestlé, golfclubs en energiegigant RWE eten royaal mee uit de Europese landbouwruif. In plaats van boven en ondergrenzen te stellen aan landbouwsubsidies, zou men de inkomenssteun voor boeren beter koppelen aan prestaties op het vlak van arbeid en milieu. Dus subsidies koppelen aan een duurzame landbouw van hoge kwaliteit.

2. Naar een duurzame plattelandsontwikkeling gaat dan weer weinig geld. Het probleem is dat sinds 2003 wel de koppeling tussen subsidies en productie geleidelijk werd losgelaten en vervangen door ‘inkomenssteun’. Maar men kan de Europese belastingbetaler moeilijk duidelijk maken waarom die subsidies worden gegeven. Dat zou je kunnen doen door er op te wijzen dat steun aan boeren gekoppeld is aan regionale of structurele achterstanden. Of verbonden met door hen verleende diensten die niets met de commerciële markt, maar alles met algemeen belang te maken hebben: beheer van natuurlandschappen en het behoud van biodiversiteit. Helaas gaan Europese beleidsmakers dit fundamentele debat onder druk van de commerciële agro-lobby uit de weg. En daarmee lopen we het risico dat het draagvlak voor steun aan een gezonde landbouwsector wordt ondergraven en dat dus kleinere landbouwbedrijven die een beetje ondersteuning verdienen, ook onder druk komt. De Europese Rekenkamer oordeelde onlangs nog dat milieuprogramma’s in de landbouwsector onvoldoende efficiënt waren als het gaat om concrete doelstellingen voor waterkwaliteit, biodiversiteit en bodemverbetering. In 2003 koppelde de EU het ontvangen van subsidies ook aan het naleven van milieuregels en het respecteren van dierenwelzijn. Er kwamen controles en boetes. Maar in plaats van het nu voorgestelde louter vereenvoudigen van deze reeds weinig concrete regels, zou de EU beter inzetten om het in alle lidstaten veel actiever begeleiden van boerenbedrijven naar een duurzamere productie en er ook principes inzake waterbeheer, biodiversiteit en energie-efficiëntie aan toevoegen. Laat boeren samenwerken met natuurorganisaties en serieuze NGO’s op het vlak van milieu. De kwalitatieve vlucht vooruit in plaats van de defensieve houding waarvoor men nu kiest.

3. De door parlementsleden, NGO’s en journalisten afgedwongen politieke transparantie over wie welke landbouwgelden ontvangt, wees uit dat grote percentages niet naar individuele boeren gaan, maar naar grote ondernemingen. Dat blijft zo onder druk van landbouwlobby. De Europese beleidsmakers doen alsof ze overproductie tegengaan, maar men doet niet meer aan het beheersen van de productie als men tegelijkertijd bijvoorbeeld melkquota verhoogt. Dat zal dan weer het exporteren of dumpen van melkoverschotten buiten de EU-grenzen aanmoedigen.

4. De hervorming van het GLB is er sinds 2003 in principe op gericht om marktinterventie te verminderen van staatsinterventie om boeren ertoe aan te zetten niet meer te produceren dan nodig. Maar de Europese
Commissie gooit nu het kind met het badwater weg. Want bepaalde instrumenten om het aanbod te managen - zoals quota en importvoordelen voor bepaalde ontwikkelingslanden – kunnen kleine producenten aan stabiele prijzen helpen. Ze kunnen helpen om kleine maar duurzame producenten in achtergebleven regio’s te laten overleven, hetgeen weer goed is voor de leefbaarheid van het platteland. Quota voor melk hebben producenten in bepaalde regio’s helpen overleven. Een aanbodsysteem voor melkproductie gericht op Europese consumptie kost de belastingbetaler geen extra geld, helpt kleine bedrijven overleven en schaadt producenten in derde landen niet. Het is dus politiek niet handig om aanbod sturende maatregelen af te schaffen als je geen goede alternatieven biedt, zoals hogere directe inkomenssteun voor kleine producenten in zwakke regio’s. En het garanderen van correcte prijzen voor duurzaam geproduceerde landbouwproducten. Het GLB heeft aanbod sturende maatregelen nodig die de machtspositie van mondiaal opererende agrobusiness aan banden legt en meer ruimte biedt aan kleinere boerenbedrijven.

5. Het verminderen van bureaucratie in het GLB is op zich een goede zaak, maar men houdt onvoldoende rekening met de realiteit dat toenemende importen Europese verwezenlijkingen op het vlak van milieu en dierenwelzijn ondermijnen. Het openen van landbouwmarkten voor producten uit derde landen heeft dan weer geleid tot bijvoorbeeld import van vlees van grote producenten uit bijvoorbeeld Latijns-Amerika, hetgeen al menig kleine Europese producent brodeloos heeft gemaakt. Die kleine veeboeren moeten zich, anders dan de grote importerende bedrijven, wél aan allerlei strikte wetgeving houden. De Europese eisen op het gebied van duurzaamheid en dierenwelzijn zouden ook moeten gelden voor die import, hoewel bepaalde uitzonderingen gemaakt kunnen worden voor ontwikkelingslanden. De Europese Commissie zou dit recht op een eigen en gediversifieerd landbouwbeleid moeten meenemen bij de WTO-onderhandelingen. Net als andere (armere) landen het recht moeten hebben om hun voedselzekerheid te beschermen en import met exportsubsidies uit westerse landen te verbieden.

6. Fair Trade! Deze manier van verhandelen van landbouwproducten uit arme landen heeft zich intussen ontwikkeld tot een international gerespecteerde methode, is de kinderschoenen ontgroeid en voldoet aan bepaalde standaarden. Die ontwikkeling gebeurde van onderop, via boerencoöperaties, consumenten en ontwikkelingsorganisaties. En ondanks de politiek. Het gaat om een handelsmodel dat rekening houdt met mensenrechten, met bescherming van regenwouden, met watervoorraden en milieubescherming. Het is dan ook onbegrijpelijk dat de Europese Commissie dit bewezen model niet betrekt in de herziening van GLB. De Commissie moet markttoegang zoveel mogelijk koppelen aan sociale en milieukundige standaarden. De EU zou het lef moeten hebben om dit soort handelspraktijken in de vastgelopen internationale handelsonderhandelingen te betrekken.

7. Een andere onbegrijpelijke tekortkoming van de huidige herziening is dat de Commissie de brandende kwestie van klimaatverandering en het inzetten van de landbouwsector voor het produceren van agrobrandstoffen nauwelijks aanraakt. De problemen zijn nochtans urgent genoeg: droogte of overstromingen bemoeilijken wereldwijd steeds meer het oogsten van voedsel, er is de concurrentie van agrobrandstoffen met voedselproductie en veranderende eetpatronen – meer vlees - in zich ontwikkelende landen zetten voedselprijzen onder druk. Desondanks (en ondanks een stemming in het EP) blijft de Europese Raad eisen dat een bepaald percentage agrobrandstoffen aan benzine wordt toegevoegd, zonder een diepgaande analyse over wat de gevolgen voor de mondiale voedselzekerheid zullen zijn.

8. De analyse van Commissie en Raad houden ook geen rekening met de gevolgen van speculatie met landbouwgewassen. Een pas verschenen rapport van het Amerikaanse ‘Institute for Agriculture and Trade Policy’ (IATP: “Commodities Market Speculation: the Risk to Food Security and Agriculture”, zie www.iatp.org), toont aan dat deze speculatie, rechtstreeks heeft bijgedragen aan het vergroten van het percentage mensen dat honger lijdt in vele landen. Samen met de financiële sector is ook de handel op de grondstoffenbeurzen volledig op hol geslagen, dankzij deregulering en een gebrek aan toezicht. Prijzen op de internationale markten stijgen en dalen heel snel, waardoor export en import wordt belemmerd en voedselzekerheid toeneemt. Volgens het rapport stegen mondiale voedselprijzen tussen april 2007 en april 2008 met liefst 85 procent. Stijgingen voor tarwe, maïs en soya die niet verklaard kunnen worden door de wet van vraag en aanbod maar wel door speculatie. Per juli 2008 was vooral door grote handfelaars in financiële producten als Goldman Sachs en verzekeraar American Insurance Group het totaalbedrag 317 miljard dollar geïnvesteerd in de zogenaamde “commodities index funds”. Dit bundelt 24 landbouwproducten en ook grondstoffen als olie en allerlei mineralen en het gevolg is dat fluctuaties in prijzen, de verkoop op opties in dit fonds beïnvloeden en zo een invloed op de landbouwprijzen hebben zonder dat dit gekoppeld is aan de beschikbaarheid. De gevolgen van deze speculatie nog schrijnender dan wanneer de kleine Fortis-aandeelhouder zijn spaarpotje verliest door het roekeloos gedrag van de bonus-bankiers. Want dankzij de speculatie met grondstoffen, lijden extra veel mensen honger en laten duizenden het leven. Er is geen enkele internationale, multilaterale overeenkomst, laat staan platform, die de vernietigende speculatie met voedsel kan beteugelen. Op 18 september keurde het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden de "Commodity Markets Transparency and Accountability Act" goed. Een eerste stap om iets te doen aan de uitwassen van speculatie, zij het nog gericht op de eigen landbouwsector. Europa moet daarom, samen met Amerikaanse autoriteiten, dringend een internationaal initiatief nemen.

9. Ondanks de mondiale voedselcrisis gaat de Europese Commissie nog steeds blijmoedig uit van liberalisering van de markten. Een nog vrijere markt wordt gepropageerd als extra vrijheid voor boeren om te reageren op signalen uit de markt. We zien in de financiële sector wat het liberaliseren en loslaten door overheid heeft veroorzaakt. Wat boerenbedrijven nodig hebben is juist steun bij het diversifiëren van hun bedrijf, bij het meer verdienen aan hun producten door verkoop op lokale en regionale markten en door het ontwikkelen van toegevoegde waarde aan hun producten. Maar Europese regelgeving op het gebied van marketing, hygiëne enzovoorts hebben juist marktconcentratie en de macht van supermarktketens over producenten in de hand gewerkt. De GLB-herziening moet niet de vrije markt propageren maar het ondersteunen van miljoenen, kleinere Europese boerenbedrijven door hen minder afhankelijk te maken van grote marktkrachten als de grootdistributie. De EU heeft concurrentieregels tegen monopolievorming: zet die ook in op landbouwgebied!

10. Gezien het cruciale belang van voedselproductie wordt het ook tijd dat er meer democratische inspraak komt bij het vaststellen van het landbouwbeleid voor de nabije toekomst. Enkele uitgangspunten voor de Groenen van zo’n visie: naast een redelijk inkomen voor boeren, en acceptabele prijzen voor consumenten ook een duurzaam beheer van grondstoffen, een gebalanceerde verhouding tussen stad en plattelandsontwikkeling, aandacht voor innovatie en werk, dierenwelzijn en volksgezondheid. De huidige Europese herziening van het GLB, mist deze visie helaas volkomen.

Bart Staes

Na het criminele ‘witwassen’, nu het politieke ‘groenwassen’

2008-11-16T12:51:00.000+01:00

Het wordt zo langzamerhand ontroerend. Iedereen is tegenwoordig voor het milieu. En iedereen is plots voor meer toezicht op financiële markten en tegen het laissez faire kapitalisme. Dat werd weer eens scherp duidelijk na de verklaringen van voorzitter van de Europese Commissie Manuel Barroso en Commissaris voor Industrie Gunter Verheugen.

Wat was er aan de hand? In de aanloop naar de bijzondere Europese top op 7 november en de internationale top van de G20 in Washington op 14 november, om het hoofd te bieden aan de financiële crisis, kondigde de Europese Commissie enkele maatregelen en plannen aan. En wonder oh wonder, plots trekt iedereen de groene kaart!

Een beetje achterdocht is toch wel op zijn plaats. En daarom zijn groene politici juist nu keihard nodig in de nationale politiek, maar zeker ook in de Europese politieke arena. Want zoals ook blijkt uit de toenemende aanklachten tegen greenwashing door bedrijven — het zich via reclame aanmeten van een onterecht groen imago, dat niet op feiten is gebaseerd — dreigt nu ook de politiek aan politieke greenwashing te doen. Politici die we er eerder nooit op konden betrappen dat ze ene moer om een gedurfd milieubeleid gaven, belijden nu plots het groene gedachtegoed. Commissaris voor Industrie Verheugen is daar een goed voorbeeld van (en met hem de hele Europese Commissie).

Verheugen sprak deze week met de ‘Cars 21 high level group’ (met ondermeer Citroen-Peugeot en het Duitse Daimler) en eiste dat de Europese Investeringsbank (EIB) liefst 40 miljard euro aan ‘zachte leningen’ vrijmaakt voor de in economische nood verkerende auto-industrie. Dit alles onder het motto van ‘het promoten van ecologische innovatie’. Applaus van op de groene parlementsbanken? Vergeet het! Dit is een meesterlijk voorbeeld van politieke misleiding en politiek groenwassen. De EIB zélf ligt al vele jaren onder vuur van groene politici en milieulobby wegens het op miljardenschaal financieren van ecologisch catastrofale projecten. En bovendien die vraag van 40 miljard euro kwam van de Europese automobielfedratie Acea, nadat hun Amerikaanse collegae een lening van 25 miljard dollar kregen. Verheugen neemt — zoals wel vaker — zonder blikken of blozen deze eis over en is openlijk de slippendrager van de auto-industrie.

En Verheugen is dezelfde politicus die zich — met anderen, ook in het Europees Parlement — hevig verzet tegen het stellen van strengere wettelijke eisen voor de CO2-uitstoot van auto’s. Een strijd die we zullen blijven voeren. Het kan niet zo zijn dat een industrie 40 miljard euro krijgt, onder het motto van eco-vriendelijkheid, zonder enige wettelijke garantie dat die groene auto’s ook echt van de band zullen rollen. We zijn wel groen en goed maar niet gek.

De Zweedse vice-premier Maud Olofsson, bevoegd voor energie, formuleerde heel scherp wat de eis van 40 miljard euro van de Europese autofabrikanten de facto aantoont: Ze zijn het afgelopen decennium volledig vergeten om energie-efficiënte voertuigen te ontwikkelen en te produceren. Dit terwijl daar jaren geleden al wel — op basis van vrijwilligheid — politieke afspraken over waren gemaakt. De automobielsector heeft zich gewoon weinig aan die afspraken gelegen laten liggen en wil nu een gigantisch bedrag om alsnog aan die afspraak te voldoen.

Onder het mom van een ‘New Green Deal’ voert Verheugen nu gewoon ouderwetse industriële ondersteuningspolitiek. Want dit is wat er gebeurt: terwijl we in het EP met veel moeite en strijd tegen Verheugen & co (zoals de Duitse autolobby) erdoor kregen dat autofabrikanten vanaf 2012 een boete gaan betalen als ze de toegestane maximum-uitstoot CO2 overschrijden, krijgen die fabrikanten een riante vergoeding voor niet-bewezen diensten (40 miljard euro is meer dan de grootste financiële instellingen kregen).

Daar waar kleine, innovatieve bedrijven die bezig zijn met echte groene technologie jarenlang in de kou blijven staan, krijgen de grootste milieuvervuilers van Europa nog eens even een groene cheque van de belastingbetaler. Laat de biologische champagne maar knallen!

Dit is waarom de Groenen zullen blijven hameren op een waarachtige New Green Deal: eerst de politieke visie op een duurzamere economie en dan de strategie en financiering. Niet omgekeerd.

Want aangevuurd door de financiële crisis is iedereen nu plots voor innovatie. Zoals de Groenen al jarenlang aantonen, is de meest logische ontwikkeling, in de eerste plaats die van duurzame (energie) technologie en energiezuinige en CO2-arme auto’s. Eenvoudigweg omdat we alleen zo ecologisch zullen overleven, maar ook economisch: je creëert nieuwe en duurzame kennis en jobs.

Het is de fameuze door de Groenen bedachte politiek van een Green New Deal, die nu door jan en alleman politiek gerecupereerd wordt. Als het gaat om het werkelijk in praktijk brengen van een Groene Revolutie, wie vertrouwt u dan meer? Zij die deze richting al vele jaren tegen alle maatschappelijke verdrukking en politiek populisme in verkondigen? Of zij die nu plots de groene kaart trekken omdat ons het water aan de lippen staat? Net als in de VS hebben we in Europa consequente politici met een visie nodig en geen groene slippendragers van de gevestigde orde.

Bart Staes

GEZOCHT: BEDRIJF ZONDER WINST (BZW's)

2008-09-30T19:57:00.000+02:00

Financiële crisis? Tijd voor een 'New Green Deal'!

De kredietcrisis is uitgegroeid tot een systeemcrisis, zo schreef een oud-directeur van de Nederlandse Rabobank deze week. De financiële sector - gepersonaliseerd door die duizenden uitzinnig betaalde krijtstreeppakken met een krankzinnig betaald opperkrijtstreeppak aan de top - blinkt uit in blindheid op alle fronten. De zogenaamde financiële dienstverlening die bankiers en managers van zakenbanken aan burgers en klanten zeggen te verlenen, is uit pure hebzucht en onverantwoordelijkheid geperverteerd tot het verkopen van onbetrouwbare producten en illusies; Op basis waarvan vervolgens ook nog eens driftig werd gespeculeerd op de beurs. Faites vos jeux!

Getuige de tumultueuze week in de financiële centra, lijkt het speelkwartier van de financiële alfamannetjes over. Hoewel, uit de reacties van politieke en andere leiders blijkt niet dat ze écht naar structurele oorzaken willen kijken. Het Amerikaanse reddingsplan of 'dumpfonds' van 700 miljard dollar, wordt weeral opgehoest door Amerikaanse burgers. En terwijl tienduizend werknemers van de failliete zakenbank Lehman Brothers op straat staan, werd deze week bekend dat dertig hooggeplaatste managers een contract mét bonus aangeboden kregen door de bank Barclays voor een totaalbedrag van.... 2,5 miljard dollar.

Afgezien van een gebrek aan krachtig, onafhankelijke toezichthouders en kredietbeoordelaars als Standard & Poor's en strengere regels omtrent het lenen van geld aan mensen en bedrijven en voldoende kredietwaardigheid van banken zelf, is er een dieper liggend, moreel probleem: de almacht en goddelijke status van het snelle geld.

Dit heeft de laatste decennia de sociale desintegratie versneld, de middenklassen verzwakt, de kloof tussen arm en rijk ook binnen OESO-landen groter gemaakt, heeft bedrijven ten gronde gericht en miljoenen mensen werkloos gemaakt.

Niet alleen de spelregels voor en het toezicht op de verwende kinderen uit Wall Street moeten aangescherpt worden, de paradigma's en fundamenten van het financiële systeem moet op de schop. Dat systeem moet weer - zoals in de begindagen van het kapitalisme - een dienende, opbouwende en sociale rol krijgen. Het systeem is er in functie van samenlevingen, bedrijven en burgers en niet andersom. Aandelen zijn er om bedrijven aan kapitaal te helpen, bedrijven zijn er niet louter om aandeelhouders rijk te maken.

De mamon wankelt

Na talloze individuele CEO's die de afgelopen jaren van hun voetstuk tuimelden door enorme boekhoudschandalen (met Enron als archetype), is het nu het systeem zelf dat van zijn voetstuk tuimelt. De gouden mamon wankelt, maar moet nog worden omgesmolten. De illusie van de onzichtbare hand van de volledig vrije markt, die het best zou bijdragen tot stabiele, open samenlevingen waar de welvaart wordt verdeeld, die illusie wordt nu hopelijk meebegraven met de zakenbanken Lehman Brothers, Merill Lynch, Goldman Sachs en Morgan Stanley. Deze banken groeiden uit tot het symbool van graaiende managers die door risicovol speculeren op de beurs, bonussen van miljoenen binnenhaalden. De topmanagers van de 50 grootste hedge funds (financiële strategie gericht op korte termijn winst) en private equity (particuliere investeringsfondsen die zich voor winst meer met strategie van bedrijven inlaten) verdienden vorig jaar het irrationele (gemiddelde) bedrag van 588 miljoen dollar.

Dit gedrag leidde tot een rat race waarbij de koersen van aandelen de allesoverheersende indicatie voor de staat van onze economie werden: een bedrijf dat mensen ontsloeg, zag steevast de koersen stijgen. Een bedrijf dat slechts een half procent winst boekte, kon zich aan een flinke corrigerende tik van de Onzichtbare Hand verwachten. We zijn dat normaal gaan vinden. Of dat bedrijf goed voor zijn werknemers zorgt of spaarzaam met grondstoffen en milieu omgaat, dat deed er nauwelijks toe.

Zot van glorie na de val van het communisme, geloofden we in de alwetende wijsheid van de Onzichtbare Hand. De vrije markt is een blinde, onverschillige god geworden, de aandelenkoers is de per dag veranderende Bijbelse wijsheid en de bankmanagers in krijtstreep zijn de moderne messiassen. De collectieve hebzucht ten slotte verving ons geweten en knaagde aan ouderwetse begrippen als solidariteit. Eén pilaar van dit 'religieuze maar asociale marktdenken' lijkt voorlopig nog onaantastbaar: de hedgefondsen en private equity. Met hun enorme kapitaalpower worden ze door liberalen en marktfundi's geprezen om hun economische realisme of financieel tuchtende werking.

Er zullen ongetwijfeld voorbeelden zijn waarbij deze investeerders een CEO die er een rotzooi van maakt tot de orde roept of een bedrijf een financiële injectie geeft. Maar de overheersende realiteit is dat dit volstrekt amorele en onethische investeringsvehikels zijn, met een bloedeloos doel: zoveel mogelijk winst op zo kort mogelijke termijn, voor een zo klein mogelijke groep. Hegdefondsen zijn vaak een plaag voor samenlevingen. Ze kopen grote bedrijven op, stoten minder rendabele dochters af, eisen meer kostenefficiëntie - behalve over hun eigen salaris - en dus het ontslag van mensen, zadelen het bedrijf op met schulden en verschuiven kapitaal en omzet door naar offshore belastingparadijzen. Als toppunt worden ze voor dit antimaatschappelijke gedrag - vanwege de hoge schuldenlast - ook nog beloond door de fiscus.

De implosie van het kapitalisme

'De implosie van het kapitalisme' noemde de Volkskrant het vorige week op de voorpagina. Nog afgezien van de discussie over hoeveel de staat wel of niet moet interveniëren, wie ogen in zijn hoofd heeft en de ontwikkelingen op wereldschaal bekijkt, weet dat dit economische model, deze filosofie best zo snel mogelijk begraven wordt. De knop moet drastisch om. Omdat 'de wet bevrijdt', is het tijd voor streng toezicht, strengere regels in combinatie met een sterke dosis nederigheid in de financiële wereld. De 'bonfire of vanities' moet uitgedoofd, voor iedereen zich verbrandt.

In het Europees parlement dienden de Groenen daarom eind september een flink aantal amendementen in bij het rapport van parlementslid Rasmussen over hedgefondsen en private equity. We pleitten onder andere voor een Europese toezichthouder of waakhond, naast de Europese Centrale bank. Er moeten plafonds komen voor de investeringen van hedgefunds en er moet Europese regelgeving komen die transparantie voor en de registratie van hedgefunds en hun leidinggevenden vastlegt. Maar die voorstellen haalden het helaas niet omdat ze niet door liberalen en christen-democraten werden gesteund. Zij verwachten nog steeds alle heil van een geflopte strategie van zelfregulering (de Amerikaanse belastingbetaler draait immers op voor 'reddingsacties' van de Amerikaanse Treasury).

De socialist Rasmussen formuleerde weliswaar dat asset-stripping van bedrijven door hedgefunds moet voorkomen worden, maar hij legt niet uit hoe. Rasmussen roept de Europese Commissie op om tegen het einde van het jaar met regelgeving te komen. Helaas kondigde Commissaris voor de Interne Markt McCreevy al aan dat hij regulering niet nodig acht. Dus hoewel het goed is dat het EP druk uitoefent, Rasmussen ging niet ver genoeg en bezweek onder politiek druk van onder andere de christendemocraten (EPP-ED en ALDE). Een gemiste kans voor het Europees Parlement om juist nu echt daadkracht te tonen. Maar het is slechts uitstel van executie.

De Groenen roepen de Europese Commissie en de autoriteiten van de Europese Centrale Bank op om met voorstellen te komen die op lange termijn gerichte investeringen en duurzame beleggingen zullen stimuleren. Maar ook moet er bijvoorbeeld wetgeving komen om belastingontwijking en -ontduiking via belastingparadijzen te voorkomen. Dat is van essentieel belang om allerlei cruciale lange termijndoelstellingen te realiseren en financiering te vinden: de Lissabon-strategie, een catastrofale klimaatverandering beperken en het herdefiniëren van onze energievoorziening.

Bedrijf zonder winst

Het is tijd voor een New Green Deal. Juist nu er allerlei crises tegelijk spelen, is het tijd voor een constructieve stap vooruit. Of een quantum-sprong? Naast een ander, duurzamer energieparadigma, moet ook het economische paradigma op de schop. Grote leiders hebben het al eerder gezegd: het is tijd voor waarden en normen. Een voorbeeld? Wat dacht u van het concept 'bedrijf zonder winst?'

De Nobelprijswinnaar voor de vrede en uitvinder van het microkrediet, Muhammed Yunnus, voorspelde al dat de bedrijven van de toekomst bedrijven zonder winstoogmerk zijn: die firma's halen voldoende omzet om te blijven draaien, hun werknemers correct te betalen, aan hun milieuverplichtingen te voldoen, hebben geld om aan innovatie te doen, aan onderzoek & ontwikkeling en ze houden nog wat financiële buffers voor moeilijker tijden over. Blijft er nog geld over, dan kan dat worden geïnvesteerd in andere bedrijven, met lange termijn doelstellingen. Wie kan hier iets tegen hebben?

Winst is geen doel op zich. Om de eenvoudige reden dat het geen algemeen belang dient. Sterker nog: het is de vijand van het algemeen belang en van democratische rechtstaten gebleken. Overdreven zegt u? Kijk dan eens goed naar de dagelijkse horror in zogenaamde mislukte staten in bijvoorbeeld Afrika. Zonder weer in andere spookbeelden en dogma's te vervallen, wijs ik er op dat ene Karl Marx precies 160 jaar geleden in het Communistisch Manifest en Het Kapitaal beschreef wat zich vandaag op de financiële markten afspeelt. Vrije markt kapitalisme dat zich blijft uit breiden, ten koste van allerlei groepen in de onderklasse - en zoals we nu ook zien - ook van toekomstige generaties. Een kapitalisme dat gedoemd is tot een perpetuum mobile van crises. Jean Ziegler, de VN-rapporteur over honger (waar nog steeds een klein miljard mensen last van hebben) zei recent: 'Honger komt al heel lang niet meer door het lot, precies zoals Marx dacht. Dit is een stille massamoord.'

Het is geen tijd voor revolutie van de onderklasse, naar Marx' model. Het is wel hoog tijd voor een 'New Green Deal': een combinatie van sociale en ecologische rechtvaardigheid. Dit 75 jaar na de New Deal van president Franklin Roosevelt, die hiermee een antwoord gaf op the Great Depression die begon in 1929.

Er moet een miljarden kostende Europese reconversie- en investeringsplan voor duurzame energie komen, naar analogie met het vijftig jaar oude Euratom-Verdrag. Europees grondlegger J. Monnet noemde kernenergie indertijd "de juiste ster om de Europese wagen aan te hangen". Vele miljarden Europees belastinggeld later is duidelijk dat die Europese wagen vol nucleair afval zit. Een antwoord hierop ontbreekt vooralsnog. Europa mag ook niet afhankelijk blijven van dure, milieuvervuilende import van olie, gas, steenkool en uranium uit instabiele regio’s. Tijd dus voor een nieuwe ster: duurzame en hernieuwbare energie.

De Duitse Heinrich-Böll Stichting toont aan dat het anders kán. Het potentieel aan groene elektriciteit uit hernieuwbare bronnen in Europa is enorm. Het kan zelfs voldoen aan de stijgende vraag van morgen. Alleen is daarvoor een gezamenlijk Europees project nodig waarbij van Finland tot Spanje wordt geïnvesteerd in nieuwe, groene elektriciteitscentrales. IJsland en Noorwegen bewijzen dat het kan en gebruiken alleen nog duurzame stroom. Europa laat die mogelijkheden grotendeels onbenut. De EU moet, in plaats van de doodlopende nucleaire sector te subsidiëren, ijveren voor het oprichten van een agentschap voor duurzame energie. Een mooie naam is er al: Erene (European Community for Renewable Energies).

Obama & belastingparadijzen

Waar we dit mee betalen in de huidige crisis? Gewoon, door het geld te halen waar het zit, offshore centra of belastingparadijzen bijvoorbeeld, geliefkoosde bestemmingen voor hedgefondsen.

Op een hoorzitting in het federale parlement gaf Bruno Gurtner – econoom bij de Swiss Coalition, een koepelorganisatie van hulporganisaties in Zwitserland – enkele jaren geleden een inzicht van de schaal van de offshore industrie: ‘Nog geen twintig jaar geleden waren er slechts een twaalftal offshore centra, vandaag bijna tachtig. In die centra zijn drie miljoen ondernemingen gevestigd en elk jaar komen er zo’n 150.000 bij. Dat aantal stijgt voortdurend en het gaat daarbij om ondernemingen uit de hele wereld. We hebben hier dus te maken met een uitermate geglobaliseerde activiteitensector. De helft van alle financiële transacties vindt in die centra plaats en dat verklaart waarom ze zo belangrijk zijn voor de wereldeconomie. Ruim zestig procent van de wereldhandel verloopt intern tussen diverse componenten van transnationale ondernemingen en daarvan is geen expliciet spoor in de officiële statistieken terug te vinden. Het door de offshore centra beheerde kapitaal heeft een waarde van elfduizend miljard dollar’.
Die bedragen kun je niet zomaar belasten of nationaliseren? Dus wel. Na 9/11 bleek men plots overal ter wereld in de financiële wereld in te kunnen grijpen als het ging om het opsporen van 'terroristisch geld'. In het boek McMaffia getuigt een topman van de Amerikaanse Nationale Veiligheidsraad onder Clinton en Bush dat het inderdaad ‘een kwestie is van een pistool op het hoofd van pakweg Liechtenstein te zetten en dreigen de trekker over te halen’. De trekker overhalen betekent hier het intrekken van de banklicentie voor de Verenigde Staten.
Auteur Misha Glenny : ‘Zonder offshore banken zou het niet alleen voor gangsters een stuk moeilijker worden om met hun geld en hun ondernemingen te schuiven. Ook voor Enron zou het een stuk moeilijker worden’. Het energiebedrijf maakte in 2000 een belastbare omzet van ruim drie miljard dollar, maar claimde een verlies van 4,6 miljard.Met dit soort astronomische kapitalen zijn de noodzakelijke energietransformaties makkelijk te betalen. En kun je voorkomen dat ontwikkelingslanden eerst onze 'vuile manieren' moeten overdoen om te ontwikkelen. Ook een 'neutrale' instelling als de OESO keert zich openlijk tegen de liberale deugd van het grote belastingontwijken via offshorecentra. De zich nu verder ontwikkelende, wereldwijde financiële crisis zou wel eens een blessing in disguise kunnen zijn. Experts wezen al fijntjes op het feit dat veel anti-witwasregels stammen uit de tijd na die vorige crisis... in 1929! Weinig verrassend is het dat met name de Verenigde Staten, ondanks het feit dat zij de bron zijn van de huidige economische crisis, een sleutelrol kunnen spelen.

En waarempel juist daar kunnen we tussen alle doffe ellende ook een positief, politiek signaal opmerken: een jaar geleden dienden drie Amerikaanse senatoren de Stop Tax Havens Abuse Act in. Want ook de Amerikaanse staat loopt door de fiscale competitie en tax havens , jaarlijks miljarden aan belastingopbrengsten mis. Geld dat ze nu goed kunnen gebruiken. En surprise, één van die drie senatoren was ene Barack Obama. Die verklaarde toen: ‘Dit is een basale kwestie van eerlijkheid en integriteit.’

Het is een ietwat ander inzicht, als je het vergelijkt met de huidige Amerikaanse president. Bush jr. zei in 2004 dat het geen zin heeft om rijke mensen te belasten want ‘echt rijke mensen zoeken manieren hoe ze belastingen kunnen ontduiken’. Het is tijd dat de politiek het primaat terugkrijgt, maar dat kan alleen als die politiek het algemeen belang consequent als leitmotiv hanteert. Groene luchtfietserij? Nee, een heel concrete visie op wat kan en - gezien de urgentie - ook moet. En tevens een uitweg uit het cynisme dat wordt gevoed door falende politieke en economische leiders. Zij pleiten enerzijds voor burgerzin en waarden, maar dragen anderzijds geen verantwoordelijkheid, omdat ze amper iets doen aan het stelselmatig ondergraven van het sociale weefsel van samenlevingen en het ondermijnen van onze bestaansbron zelf: moeder aarde. De geschiedenis herhaalt zich, zeggen ze. Laat het niet Wereldoorlog III zijn.

Ter inspiratie nog één historische gegeven. In 1947 schreef de grote ziel uit India, Mahatma Ghandi, een tekst waarin hij 'de zeven blunders' van de moderne wereld definieerde en die leidden tot systematisch geweld. De 7 blunders zijn verrassend toepasbaar op de wereld van zeventig jaar later:

1. Rijkdom zonder werken.
2. Plezier zonder bewustzijn.
3. Kennis zonder karakter.
4. Handel zonder moraliteit.
5. Wetenschap zonder menselijkheid.
6. Aanbidding zonder opoffering.
7. Politiek zonder principes.

Bart Staes